EU-blusvloot kraakt onder natuurbranden

Op Sicilië brandde het struikland. Bij Madrid gingen evacuatiebevelen uit. In de Gironde moesten duizenden mensen hun huis verlaten. Twee van Europa's grootste landen vroegen Brussel deze week om hulp, omdat hun eigen brandbestrijding niet meer volstond. Frankrijk en Spanje activeerden allebei het EU-mechanisme voor civiele bescherming: het kanaal waarmee een regering andere Europese landen om vliegtuigen, ploegen of materieel vraagt. De reactie kwam snel en was concreet. Het lastigere probleem begint zodra ook de landen die materieel uitlenen zelf in brand staan.

Vliegtuigen gingen de grens over. Daarna kwam de beperking.

President Emmanuel Macron zei dat Frankrijk EU-hulp zocht omdat de situatie rond de branden in de Gironde "extreem gespannen" bleef (France 24). Spanje ging verder en riep de nationale noodtoestand uit voor branden bij Madrid en Ávila. De militaire noodeenheid vroeg Brussel om minstens vier blusvliegtuigen met vaste vleugels (Europa Press, Sur in English).

Het systeem leverde. Portugal stuurde via rescEU, de door de EU gefinancierde strategische reserve die in 2019 werd opgezet voor noodsituaties in meerdere landen, twee Fire Boss-vliegtuigen en een ploeg van zeven mensen naar Frankrijk (Observador). Tsjechische Black Hawk-helikopters vlogen naar Frankrijk en voerden 407 waterdroppings uit, goed voor meer dan 1,25 miljoen liter water (POŽÁRY.cz). El País meldde dat Brussel vier toestellen naar Spanje stuurde, en drie toestellen plus twee helikopters naar Frankrijk.

Maar juist Griekenland liet zien waar de spanning in deze constructie zit. In dezelfde week waarin Athene twee Canadair CL-415-blusvliegtuigen naar Spanje stuurde (Kathimerini), waarschuwden de Griekse autoriteiten voor civiele bescherming thuis voor extreem brandgevaar van categorie 5 (Greek Civil Protection). Griekenland kon die vliegtuigen uitlenen omdat er al 245 Europese brandweerlieden als versterking op Grieks grondgebied waren gestationeerd (Kathimerini). De kring blijft zo rond: Griekenland stuurt vliegtuigen naar Spanje omdat andere landen ploegen naar Griekenland hebben gestuurd. Die logica houdt op zodra elk land met hoog brandrisico zijn eigen toestellen thuis nodig heeft.

Een vloot voor een milder klimaat

Dit was niet de eerste hulpvraag in juli. Portugal activeerde het mechanisme op 3 juli, Frankrijk op 5 juli (Commission). De Commissie had toen al rescEU-vliegtuigen uit Zweden en Cyprus naar Frankrijk gestuurd, en Spaanse brandweerlieden naar Portugal. De aanvragen blijven komen omdat de branden blijven toenemen: het Gemeenschappelijk Centrum voor Onderzoek van de EU telde eind juli 2026 899 branden, meer dan twee keer het langjarig gemiddelde voor dit moment in het jaar (JRC).

Daartegenover staat een gezamenlijke Europese luchtvloot van 22 blusvliegtuigen en vijf helikopters, ondersteund door 777 vooraf geplaatste brandweerlieden uit 14 landen, de grootste seizoensinzet die de EU tot nu toe heeft opgezet (Commission, EU in Emergencies). Oneindig is die capaciteit uiteraard niet. Portugal, Frankrijk, Spanje, Griekenland, Italië en Kroatië zitten in dezelfde weken in hun piekperiode voor brandgevaar. Elke ochtend tijdens het brandseizoen vraagt Brussel aan de deelnemende landen wie nog vliegtuigen kan missen (Le Progrès). Dat werkt alleen zolang iemand nog ja kan zeggen.

De Commissie heeft 12 nieuwe blusvliegtuigen gefinancierd die over zes landen worden verdeeld, maar de eerste toestellen worden pas in het brandseizoen van 2028 verwacht (rescEU). Tussen de huidige vloot en die versterking liggen dus nog twee zomers. Dat gat is niet abstract: volgens Le Soir hangt de beschikbaarheid van een vliegtuig volledig af van de vraag of het thuisland het toestel die dag zelf nodig heeft.

De Europese solidariteit bij bosbranden werkte deze week. Piloten, blusvliegtuigen en grondploegen gingen onder serieuze druk de grens over. Maar het mechanisme verdeelt een vaste hoeveelheid capaciteit. Het vergroot die capaciteit niet. De Commissie en de zes hoofdsteden waar rescEU-blusmiddelen zijn ondergebracht, moeten daarom publiek antwoord geven op de vraag die hun eigen branddata steeds scherper maakt: wanneer houdt het systeem op hulp te verdelen en begint het te kiezen wie die hulp krijgt?