Eksperci UE popierają tabletkę na raka trzustki

W leczeniu przerzutowego raka trzustki kolejnym krokiem może być lek przyjmowany raz dziennie. 15 października eksperci Europejskiej Agencji Leków zarekomendowali dopuszczenie daraksonrazibu do stosowania w UE. W kluczowym badaniu mediana przeżycia pacjentów z zaawansowanym rakiem trzustki wyniosła 12,4 miesiąca przy terapii tym lekiem i 6,7 miesiąca przy chemioterapii (EMA). Lek, sprzedawany pod nazwą Rasonque, nie jest jeszcze dostępny na receptę w Unii. Zgodę musi wydać Komisja Europejska, a potem każde państwo osobno ustala cenę i zasady refundacji.

Mediana to środkowy punkt w grupie badanych: do tego momentu zmarła połowa jej uczestników. Różnica między wynikami pokazuje, jak poradziły sobie dwie grupy pacjentów. Nie pozwala jednak przewidzieć, ile będzie żyła konkretna osoba.

Kogo dotyczą wyniki

Dane pochodzą z badania III fazy RASolute 302. To duże, końcowe porównanie leku z inną terapią, które poprzedza decyzję o dopuszczeniu do obrotu. Badanie sponsorowała Revolution Medicines — firma, która opracowała daraksonrazib i będzie go sprzedawać. Losowo przydzielono 500 osób do przyjmowania tabletki albo chemioterapii wybranej przez lekarza (ClinicalTrials.gov). Pacjentów rekrutowały szpitale we Włoszech, Hiszpanii, Niemczech i Francji, a także ośrodki w USA i Japonii (Japan trial registry).

U wszystkich uczestników nowotwór dał przerzuty i nadal się rozwijał mimo dokładnie jednej wcześniejszej linii leczenia. Pacjenci byli też w stanie samodzielnie funkcjonować (EMA). Wyniki najlepiej odnoszą się więc do osób w podobnej sytuacji. Mniej mówią o pacjentach, którzy przeszli już kilka terapii albo są zbyt chorzy, by wziąć udział w badaniu.

Badacze śledzili także ból, ale pomiar ma ograniczenie. Badanie było otwarte: pacjenci i lekarze wiedzieli, kto otrzymuje którą terapię, a ta wiedza może wpływać na to, jak pacjenci opisują objawy. W tych warunkach ból nasilał się po medianie 9,2 miesiąca przy daraksonrazibie i 3,8 miesiąca przy chemioterapii (ASCO Post).

Przeżycie mierzy się inaczej, bo wiedza o przyjmowanym leku nie zmienia tego, czy pacjent żyje. Według raportu z badania ciężkie działania niepożądane wystąpiły u 43,6% osób przyjmujących daraksonrazib i u 57,5% leczonych chemioterapią (NEJM). Agencja wymienia jako częste biegunkę, wysypkę, owrzodzenia w jamie ustnej, nudności i wymioty (EMA). Revolution Medicines poinformowała także o jednym zgonie związanym z leczeniem: przyczyną było zapalenie płuc (Revolution Medicines).

Zablokowany przełącznik wzrostu

W komórkach białka RAS działają jak przełącznik wzrostu. Gdy jest włączony, przekazuje sygnał „rośnij” innym białkom. Mutacja może zablokować przełącznik w pozycji włączonej, przez co komórka stale odbiera ten sygnał. Mutację w jednym określonym miejscu białka RAS, oznaczonym jako G12, miało około 92% uczestników badania (EMA).

Daraksonrazib oddziałuje na ten przełącznik pośrednio. Z pracy badawczej jego twórców wynika, że lek najpierw łączy się z cyklofiliną A, białkiem występującym w całym organizmie. Ten duet następnie namierza aktywne białko RAS (Cancer Discovery). Można to porównać do ręki, która najpierw chwyta narzędzie, a dopiero potem sięga do przełącznika.

Kiedy lek może trafić do pacjentów w Europie

Agencja przyspieszyła ocenę leku: zakończyła ją w mniej niż 150 dniach aktywnej pracy, choć standardowy maksymalny termin wynosi 210 dni (EMA). Ogólne przepisy dają Komisji Europejskiej 67 dni na przełożenie opinii ekspertów na decyzję, ale terminu rozstrzygnięcia w sprawie Rasonque jeszcze nie ogłoszono (European Commission). Dopuszczenie do obrotu pozwoliłoby sprzedawać lek w całej Unii. Cenę i refundację każde państwo negocjuje osobno, dlatego pacjenci w Niemczech i Hiszpanii mogą czekać różnie długo.

Pacjenci w USA już mogą otrzymać daraksonrazib. Amerykańskie władze dopuściły go 26 sierpnia (Dana-Farber), o czym pisaliśmy (To Brief). W Europie przed uzyskaniem zgody lekiem można byłoby leczyć ciężko chorych w ramach procedury compassionate use, czyli dostępu do niezarejestrowanego preparatu. We wrześniu włoska onkolożka Chiara Cremolini powiedziała, że w Europie nie uruchomiono takiej procedury dla daraksonrazibu. Dodała, że włoskie stowarzyszenie onkologiczne złożyło w tej sprawie wniosek (Adnkronos).

Inne badania sprawdzają, czy lek pomaga po operacji, jako pierwsza terapia albo w leczeniu innych nowotworów (ClinicalTrials.gov). U pacjentów w dobrej kondycji, których przerzutowy rak trzustki rozwija się mimo pierwszej terapii, randomizowane badanie wykazało dłuższe przeżycie. W Europie od tego wyniku do recepty dzielą ich teraz dwie decyzje: zgoda Komisji Europejskiej, a następnie ustalenie ceny i refundacji przez krajowy system ochrony zdrowia.