Francja wywalczyła skreślenie Usmanova z sankcji UE

22 września rządy UE przedłużyły sankcje wobec Rosji o kolejne trzy lata, ale wykreśliły z listy miliardera Aliszera Usmanowa (Rada UE). O jego skreślenie zabiegała Francja, która nie podała publicznie konkretnego uzasadnienia. Następnego dnia Azerbejdżan ułaskawił przebywającego w więzieniu Francuza. Zbieżność dat rodzi pytanie, na które dostępne dotąd dowody nie pozwalają odpowiedzieć.

Jak groźba weta zmieniła skład listy

Usmanow, rosyjsko-uzbecki biznesmen, figurował na unijnej liście sankcyjnej. Wpis na nią zobowiązuje banki i firmy we wszystkich państwach członkowskich do zamrożenia jego aktywów. O przedłużeniu wpisów okresowo decyduje Rada UE, gdzie rządy uzgadniają sankcje. Wymagana jest jednomyślność, więc każdy rząd może zablokować decyzję.

Przez wiele miesięcy Słowacja bezskutecznie zabiegała o wykreślenie Usmanowa i drugiego miliardera, Michaiła Fridmana. 11 września własny wniosek złożyła Francja; dotyczył wyłącznie Usmanowa (Euronews).

Gdy dwa rządy wstrzymały zgodę, przedłużenie sankcji utknęło. UE przedłużyła obowiązywanie wpisów tylko o tydzień, podczas gdy Słowacja i Francja podtrzymywały sprzeciw (STVR).

Ostateczna decyzja przedłużyła do 22 września 2029 r. wpisy blisko 3 000 osób i podmiotów (Rada UE). Skreślono z niej także kilka nazwisk, w tym Usmanowa i Fridmana (Le Monde).

Ułaskawienie dzień później i związek, którego nie potwierdzono

23 września prezydent Azerbejdżanu ułaskawił Martina Ryana, obywatela Francji przetrzymywanego od grudnia 2023 r. (APA). Tego wieczoru francuskie MSZ poinformowało, że Ryan wrócił do rodziny. Resort nazwał ułaskawienie gestem humanitarnym i nie wspomniał o Usmanowie (TV5Monde).

Jeszcze przed decyzją w sprawie sankcji Euronews informował, że według dyplomatów zawarto porozumienie: Azerbejdżan miał ułaskawić dwóch obywateli Francji w zamian za wykreślenie Usmanowa (Euronews). Reuters, powołując się osobno na trzech europejskich dyplomatów, podał, że Paryż miał prywatnie zarzucić Baku wykorzystywanie sprawy Usmanowa do wywierania presji na Francję w sprawie dwóch jej obywateli (France 24).

Azerbejdżan odrzucił tę wersję, a żaden z rządów nie potwierdził wymiany. Drugi Francuz, biznesmen Anass Derraz, 24 września nadal przebywał w więzieniu (BBC). Nie opublikowano warunków ewentualnego porozumienia, więc dalsze uwięzienie Derraza samo w sobie niczego nie przesądza.

Jakiego wyjaśnienia Francja jest winna partnerom

Jedyne przedstawione przez Francję uzasadnienie pochodzi od anonimowego dyplomaty w Paryżu. Wskazał on na konkretną kwestię bezpieczeństwa narodowego i powiedział, że partnerzy międzynarodowi zwrócili się do Francji w sprawie Usmanowa (Le Figaro).

Z akt sądowych wynika więcej. W lutym 2024 r. Sąd UE utrzymał wpis Usmanowa na liście. Uznał, że jest on czołowym przedsiębiorcą w sektorach przynoszących Rosji znaczne dochody (EUR-Lex). Wyrok nie oznacza, że jego wykreślenie było niezgodne z prawem, bo rządy działające wspólnie mogą usunąć z listy dowolną osobę. Pokazuje jednak, że pierwotne uzasadnienie sankcji przeszło kontrolę sądową.

Estoński minister spraw zagranicznych Margus Tsahkna powiedział, że Paryż mocno naciskał, nie przedstawiając szczegółowego wyjaśnienia. Zwrócił się do Francji o uzasadnienie jej stanowiska (ERR).

Utrzymanie presji na obu mężczyznach zależy teraz od rządów poszczególnych państw. Estonia i Łotwa wprowadziły własne ograniczenia, a Litwa przygotowuje kolejne działania (To Brief). Każdy z tych rządów musi sam ustanowić i egzekwować własne przepisy. Ich zasięg kończy się na granicach danego państwa, a banki w pozostałych krajach UE nie mają już unijnego obowiązku zamrażania aktywów Usmanowa i Fridmana.

Potwierdzona część tej historii dotyczy układu sił. Francja wykorzystała wymóg jednomyślności, by uzyskać wyjątek od unijnej listy sankcyjnej. Nie wyjaśniła innym rządom ani opinii publicznej, jakie zagrożenie uzasadniało ten wyjątek. Związek między ułaskawieniem Ryana a wykreśleniem Usmanowa pozostaje niepotwierdzony. Odpowiedź może dać tylko francuskie MSZ, które określa rozmowy w Radzie UE jako poufne.