L-Iran torbot il-ftuħ ta’ Hormuz ma’ konċessjonijiet Amerikani

L-Iran offra li jiftaħ mill-ġdid l-Istrett ta’ Hormuz fi żmien ġimgħa, bil-kundizzjoni li l-Istati Uniti taġixxi l-ewwel. Skont rapporti, Donald Trump ċaħad l-offerta, iżda Tehran jgħid li għadu ma rċieva ebda tweġiba uffiċjali. Fil-25 ta’ Settembru, disa’ bastimenti biss kienu jidhru jaqsmu passaġġ fuq il-baħar li qabel il-kunflitt minnu kienu jgħaddu madwar 125 bastiment kummerċjali kbir kuljum (Cyprus Mail).

Iċ-ċaħda ġiet irrappurtata mill-Wall Street Journal. Il-ġurnal ikkwota uffiċjali tal-Istati Uniti li ma ssemmewx b’isimhom u qalu li Trump jistenna li l-ibbumbardjar tal-Iran jerġa’ jibda wara l-elezzjonijiet ta’ nofs il-mandat ta’ Novembru (WSJ). Dan juri x’intqal lill-ġurnal, mhux x’deċieda Washington. Il-White House ma ħarġet ebda ċaħda uffiċjali, u Deutschlandfunk, ix-xandar pubbliku tal-Ġermanja, enfasizza li r-rapport ma kellux konferma uffiċjali (Deutschlandfunk). Berliner Zeitung ippubblika rapport ta’ Reuters li qal li l-Iran kien għadu qed jistenna tweġiba uffiċjali mill-Istati Uniti (Berliner Zeitung).

Washington jagħmel l-ewwel pass, l-Iran jiftaħ l-istrett wara

Abbas Araghchi, il-ministru għall-affarijiet barranin tal-Iran, spjega l-pjan fin-NU u qal li kien intbagħat lil Washington permezz tal-Qatar (reġistrazzjoni tan-NU). Xejn ma jibda qabel ma l-Istati Uniti tgħid iva. Wara dan, skont Araghchi, Washington tieħu azzjoni fuq medda ta’ erbat jew ħamest ijiem, l-Iran jiftaħ l-istrett fis-sitt jum, u fis-seba’ jum jibdew taħditiet dwar ftehim finali (reġistrazzjoni tan-NU).

Skont l-Associated Press, fil-qalba tal-ftehim l-Iran irid li jitneħħa l-imblokk navali tal-portijiet tiegħu mill-Istati Uniti u li jittaffew is-sanzjonijiet fuq iż-żejt (AP). Qed jitlob ukoll il-ħelsien ta’ fondi ffriżati u waqfien mill-ġlied li jkopri l-Libanu.

Washington ma għalqitx il-bieb fil-pubbliku. Reuters irrapportat li uffiċjal tal-Istati Uniti ddeskriva l-kuntatti permezz tal-medjaturi bħala “pożittivi u kostruttivi” dakinhar li tkellem Araghchi (Reuters permezz ta’ Al-Monitor). Dan jindika li għaddejjin kuntatti, u jista’ jeżisti flimkien ma’ ċaħda privata.

Min jista’ jaġixxi, u min ma jistax

L-imblokk huwa l-aktar karta b’saħħitha ta’ Washington. Il-Kmand Ċentrali tal-Istati Uniti qal li sal-23 ta’ Settembru kien biddel ir-rotta ta’ 115-il bastiment kummerċjali li kienu sejrin lejn jew ġejjin minn portijiet Iranjani (CBS). Il-pjan Iranjan jitlob lill-Istati Uniti tabbanduna din il-karta qabel ma l-wegħda tal-Iran tiġi ttestjata fuq il-baħar.

Il-katina tas-setgħat hija qasira. Washington tista’ twieġeb għall-offerta u tbiddel l-imblokk u s-sanzjonijiet tagħha. L-Iran jista’ jiftaħ mill-ġdid il-passaġġ. Il-kundizzjoni dwar il-Libanu hija l-aktar waħda diffiċli biex titwettaq, għax tiddependi minn Iżrael. Washington tista’ tagħmel pressjoni fuqu, iżda ma tistax torbtu.

L-Ewropa mhix parti minn dan il-ftehim, iżda tħoss l-ispejjeż tiegħu. Qabel il-gwerra, madwar ħamsa mill-konsum dinji taż-żejt kien jgħaddi mill-istrett; għalhekk, it-tfixkil jaffettwa lill-familji u lill-industrija Ewropej permezz tal-prezzijiet globali (EIA). Fil-24 ta’ Settembru, il-ministru għall-affarijiet barranin tal-Ġermanja, Johann Wadephul, appoġġa dikjarazzjoni minn 80 pajjiż li talbet li Hormuz jinfetaħ għalkollox (Handelsblatt). Id-dikjarazzjoni żżid il-pressjoni, iżda ma tbiddel ebda kundizzjoni tal-ftehim.

Inizjattivi Ewropej oħra qed jipproteġu rotot alternattivi, mhux l-istrett innifsu. Emmanuel Macron ħabbar li se jintbagħtu suldati, radars u sistemi ta’ difiża mill-ajru lejn Yanbu, it-terminal taż-żejt tal-Arabja Sawdija fuq il-Baħar l-Aħmar, għalkemm l-għadd u d-data tal-bidu għadhom ma ġewx speċifikati (Le Monde). Minn Yanbu, parti miż-żejt mhux maħdum Sawdi tista’ tasal għand ix-xerrejja mingħajr ma tgħaddi minn Hormuz; il-protezzjoni tal-port tħares din ir-rotta alternattiva. Kaja Kallas, il-kap tal-politika barranija tal-UE, qed titlob lill-Istati Membri jżidu l-għadd ta’ bastimenti u ajruplani għall-missjoni Aspides tal-UE, li tipproteġi t-traffiku marittimu fil-Baħar l-Aħmar mill-attakki tal-Houthi (Euronews). Xejn minn dak li ġie rrappurtat ma juri li din il-missjoni qed topera f’Hormuz.

Kif jidher il-ftuħ mill-ġdid

L-għadd ta’ bastimenti jagħti indikazzjoni aktar ċara mid-diplomazija. L-Organizzazzjoni Marittima Internazzjonali kienet ikkonfermat 85 inċident u l-mewt ta’ 24 baħri fiż-żona sal-24 ta’ Settembru, innota l-istess rapport ta’ Cyprus Mail (Cyprus Mail). Tankers kbar għadhom jittrasportaw ammonti sostanzjali ta’ żejt, għalhekk l-għadd baxx ta’ bastimenti li jaqsmu l-istrett ma jfissirx li l-esportazzjonijiet waqfu.

Dan jispjega għaliex hemm tant kawtela. Is-sidien tal-bastimenti, l-ekwipaġġi u l-assiguraturi li jkopruhom jiddeċiedu, rotta b’rotta, jekk il-passaġġ huwiex sikur biżżejjed biex jippruvaw jgħaddu minnu. Wara xhur ta’ attakki, ikunu jridu jaraw bastimenti oħra jgħaddu jum wara l-ieħor qabel ma jafdaw xi tħabbira minn Tehran jew Washington.

Tehran poġġa fuq il-mejda skeda kundizzjonali, u Washington għadha ma weġbitx għaliha fil-pubbliku. Ir-rapport tal-Journal jissuġġerixxi li t-tweġiba tista’ tkun le, iżda huwa bbażat fuq uffiċjali li ma ridux jissemmew b’isimhom. Hormuz ikun miftuħ meta l-bastimenti jerġgħu jgħaddu regolarment; l-għadd ta’ qsim kuljum ikun il-prova li tiddeċiedi l-kwistjoni.