Berlijn eist €400 miljard minder EU-budget

Duitsland stemt tegen de door de Europese Commissie voorgestelde zevenjaarsbegroting van € 1,76 biljoen als die niet met "enkele honderden miljarden euro's" omlaag gaat, zei bondskanselier Friedrich Merz op 28 juli (Handelsblatt, European Parliament). Volgens de EU-verdragen moet dit meerjarig financieel kader, de zevenjarige begrotingsafspraak die bepaalt hoeveel geld waarheen gaat, unaniem worden goedgekeurd door alle 27 regeringen (EUR-Lex). Elk land heeft dus een veto. Duitsland, de grootste nettobetaler van de EU, gebruikt die hefboom nu openlijk.

Op het spel staan middelen voor waterzuiveringsinstallaties, breedband op het platteland, landbouwinkomens en startsubsidies in de armere regio's van Europa. Als de begroting krimpt met de omvang die Duitsland eist, kunnen die regio's de weggevallen subsidies niet zomaar vervangen door zelf meer te lenen.

De omvang van de eis

In een uitgelekt Duits regeringsdocument, waarover Reuters als eerste berichtte, wordt de gevraagde korting geraamd op ongeveer € 400 miljard: circa een vijfde van het voorstel (Euractiv). De Duitse Europaminister Gunther Krichbaum herhaalde dat bedrag op 22 juli publiekelijk. Volgens hem moeten landbouw- en regionale fondsen worden samengevoegd om geld vrij te maken voor defensie, AI en concurrentiekracht.

De redenering in Berlijn is binnenlands. Duitsland snijdt in de eigen uitgaven, en Merz zegt dat kiezers tegelijk geen hogere EU-rekening zullen accepteren. Oostenrijk, Zweden en Nederland denken in dezelfde richting. In een onderhandelingstekst van de Raad uit juni 2026 was het Commissiebedrag al verlaagd tot ongeveer € 1.730 miljard, zo'n 2% onder het voorstel (Eucrim). Dat ligt nog altijd ver af van wat Duitsland wil.

Het Europees Parlement duwt juist de andere kant op. Het wil een hogere begroting, deels gefinancierd met nieuwe belastingen op EU-niveau, waaronder een heffing voor grote bedrijven (European Parliament). Ook dat wijst Duitsland af.

Waar het geld heen gaat, en wie het kwijtraakt

De Commissie wil regionale ontwikkelingssubsidies, landbouwbetalingen en visserijgeld onderbrengen in één nationaal plan per lidstaat (Commission). Regio's maken zich daar zorgen over, omdat nationale regeringen dan meer zeggenschap krijgen over de pot. Poolse lokale overheden waarschuwden dat het nieuwe model macht weghaalt bij regionale programma's (Wspólnota). Bruegel, de Brusselse denktank, uitte vergelijkbare zorgen voor de hele EU (Bruegel).

Zelfs zonder een Duitse korting van deze omvang zou de gezamenlijke envelop voor regio's en landbouw volgens het Italiaanse Institute for International Affairs in reële termen ongeveer 14% lager uitvallen dan in de huidige periode (IAI). Het huidige Cohesiefonds dekt tot 85% van de subsidiabele projectkosten in landen met een nationaal inkomen onder 90% van het EU-gemiddelde. Polen kreeg in de huidige cyclus € 10,75 miljard, Roemenië € 4,09 miljard (European Parliament). Als die pot kleiner wordt, verliest een gemeente niet alleen een begrotingspost. Dan verdwijnt er een waterzuiveringsinstallatie.

Roemenië staat inmiddels van twee kanten onder druk. Het land worstelt al met hervormingen die nodig zijn om vóór een deadline in augustus ongeveer € 4,5 miljard aan herstelgeld uit de pandemieperiode vrij te spelen (To Brief). Een krappere begroting na 2027 zou juist een land raken dat niet makkelijk kan bijlenen om het gat te vullen.

Berlijns zuinigheid stopt bij de eigen grens

Duitsland heeft wel een punt over verspilling. De Europese Rekenkamer wijst al langer op hardnekkige absorptieproblemen: EU-geld dat wel wordt toegewezen, maar niet wordt uitgegeven, vaak omdat projecten vastlopen of lokale overheden niet snel genoeg kunnen schakelen (ECA). Meer geld is immers niet automatisch beter besteed geld.

Maar Merz wees een voorgesteld plafond van € 100.000 per landbouwbedrijf af, omdat dat grote boerenbedrijven in Noord- en Oost-Duitsland zou raken (n-tv). De begrotingsdiscipline geldt kennelijk vooral buiten de eigen landsgrens.

Daar botst het Duitse argument ook met recente EU-keuzes. De lidstaten keurden € 150 miljard aan gezamenlijke leningen goed voor defensie via het SAFE-instrument: alle 27 landen halen samen geld op de kapitaalmarkt, waardoor sterkere kredietnemers de kosten delen met zwakkere (Commission). De begroting moet daarnaast € 149,3 miljard aan schuldaflossing opvangen voor het NextGenerationEU-herstelfonds uit de pandemietijd (European Parliament). Als Europa gezamenlijk kan lenen voor wapens, is het niet handhaven van subsidies voor riolering en breedband op het platteland een politieke keuze, geen harde begrotingsgrens. De echte strijd gaat over wie de krapte opvangt: boeren, gemeenten, armere lidstaten of de nationale schatkisten die Duitsland wil ontzien.