Octopusboom in Het Kanaal zet schelpdiervissers onder druk

Vissers in het Kanaal voerden in 2025 ongeveer 2.600 ton gewone octopus aan. In 2026 staat de teller tot nu toe op meer dan 3.000 ton, na jaren waarin de aanvoer onder de 30 ton bleef. Dat blijkt uit cijfers van de Britse Marine Management Organisation waarover Reuters berichtte (Reuters via AsiaOne). Voor Ian Perkes, visgroothandelaar in Brixham, betekende de toename grote leveringen en veel belangstelling van kopers in Zuid-Europa. De octopus verscheen in een zomer waarin de Europese zeeën warmer waren dan ooit in een meetreeks die in 1982 begint: van juni tot augustus bedroeg de gemiddelde oppervlaktetemperatuur 21,6°C, aldus dezelfde analyse van Reuters (Reuters via AsiaOne).

Een meevaller met een prijskaartje

De stijging is zo groot dat wetenschappers haar hebben onderzocht. Een collegiaal getoetste analyse van de vangstgegevens kwam erop uit dat de commerciële aanvoer in 2025 bijna 65 keer zo hoog was als het jaargemiddelde over 2017–2024 (Journal of Fish Biology). De studie gebruikt dezelfde aanvoergegevens als Reuters en beschrijft de stijging dus nader; ze bevestigt die niet onafhankelijk.

Octopussen zijn gulzige buren. Ze eten bruine krabben, kreeften en sint-jakobsschelpen, waarop de gevestigde schelpdiersector in het Kanaal drijft. De Marine Biological Association schatte dat de octopusboom tussen januari en september 2025 ongeveer £ 10 miljoen aan gemiste schelpdieraanvoer kan hebben gekost. In diezelfde periode bedroeg de octopusaanvoer ongeveer £ 12 miljoen (Reuters via To Vima). Die raming gaat over 2025, dus vóór de hitte van deze zomer.

De aanvoercijfers laten wel zien wanneer de octopus opdook, maar niet waardoor. De stijging viel samen met warmere zeeën, maar vangsten hangen ook af van hoeveel boten op een soort vissen, welk vistuig ze gebruiken en waar kopers om vragen. Cefas, het Britse instituut voor visserijonderzoek, mat deze zomer op verschillende plekken recordtemperaturen. Er waren ook meldingen van ongebruikelijke waarnemingen van haaien, maanvissen en kwallen. Cefas onderzoekt nog wat die ontwikkelingen betekenen voor de sector (Cefas).

Wat een ‘recordwarme zee’ eigenlijk meet

Het Europese record gaat over het oppervlak van de oceaan. Satellieten meten de warmte die de bovenste waterlaag uitstraalt; boeien en schepen meten het water rechtstreeks en helpen zo de satellietmetingen te controleren (NOAA). Vergelijk het met een hand in het bovenste laagje van een bad steken. Je merkt dan dat het oppervlak warm is, maar niet of de warmte ook de bodem bereikt, waar krabben en sint-jakobsschelpen leven.

Wetenschappers vergelijken de zeetemperatuur ook met wat op die plek normaal is voor die tijd van het jaar (Hobday en collega’s). Een temperatuur die in de Middellandse Zee gebruikelijk is, kan noordelijker uitzonderlijk zijn. In de Golf van Biskaje, tussen Frankrijk en Spanje, was het gemiddeld 21,4°C. Dat is meer dan 2,4°C boven het gemiddelde over 1991–2020 (Reuters via To Vima).

De verdwenen kraamkamers voor de kust van Spanje

De octopus laat zien welke dieren kunnen oprukken als het zeewater warmer wordt. Aan de overkant van de Golf van Biskaje, voor de noordkust van Spanje, gaat de zorg juist over wat verdwijnt. Zeebioloog José Manuel Rico Ordás schat dat sinds 2010 ongeveer 95% van de grote kelpwouden voor de kust van Asturië is verdwenen (Reuters via Gulf Times).

Kelpwouden zijn kraamkamers onder water: tussen het hoge zeewier vinden jonge vissen voedsel en beschutting. Ordás wijt de achteruitgang vooral aan klimaatverandering, en daarnaast aan begrazing door Sarpa salpa, een vis die goed gedijt in warmer water. Zijn schatting bestrijkt ruim tien jaar achteruitgang en maakt dus niet duidelijk welk effect de hitte van deze zomer had.

Dit alles gebeurt tegen een achtergrond van opwarming. Het IPCC verbindt door mensen veroorzaakte klimaatverandering aan langere en frequentere mariene hittegolven (IPCC). Begin september meldde Copernicus dat het wereldwijde oceaanoppervlak in augustus uitzonderlijk warm was. Dat gaat om een ander gebied en een andere dataset dan het Europese record (Copernicus). We schreven daar ook over in ons artikel over de hitte op het land (To Brief).

Voor vissers in Brixham is de verandering al zichtbaar op de kade, in de kratten en in de prijzen die Zuid-Europese kopers willen betalen. De octopusboom in het Kanaal heeft veranderd wat vissers aanvoeren en verkopen. Hoeveel de schelpdiersector daardoor verliest, staat nog niet vast.