EU betreurt Amerikaanse opening voor Russische diesel

Op 16 oktober maakten de EU-regeringsleiders formeel bezwaar tegen het Amerikaanse besluit om handel in Russische diesel toe te staan. In paragraaf 25 van de slotconclusies schreven ze dat zij dit "betreuren" (Adopted conclusions). Die zin verandert niets aan het EU-recht. De leiders verschillen onderling van mening over brandstofprijzen, maar de klachten van afzonderlijke landen vormen nu wel één Europees standpunt.

De gekozen term is 'betreuren', een diplomatieke formulering die minder ver gaat dan een veroordeling. Ze legt afkeuring vast zonder iemand tot handelen te verplichten.

Wat de Amerikaanse vergunning toestaat

Op 9 oktober gaf het sanctiekantoor van het Amerikaanse ministerie van Financiën General License 135 af. Die vergunning staat de verkoop, levering en invoer van diesel van Russische oorsprong toe, ook in de Verenigde Staten, tot en met 7 april 2027 (OFAC General License 135). Een algemene vergunning heft in één keer het juridische verbod op voor een hele categorie transacties. Deze noemt geen koper, schip of prijs en vraagt niets terug van Rusland.

Of iemand er al gebruik van heeft gemaakt, is nog onduidelijk. Een adviseur van het Kremlin zei eerder deze week dat er binnen enkele dagen contracten konden worden getekend (To Brief). Op 16 oktober meldde Reuters dat het Russische staatsvermogensfonds nog uitzocht hoe Amerikaanse kopers zouden betalen (Reuters). Niets in die berichtgeving wijst op een afgeronde verkoop of een lading met bestemming Amerika.

Ook in de VS lijkt het effect op de dieselprijs beperkt. S&P Global concludeerde op 12 oktober dat de vergunning de Amerikaanse dieselprijzen op korte termijn waarschijnlijk niet merkbaar zou verlagen. Een deel van de verklaring is dat de eerste volumes mogelijk niet meer zijn dan wat Rusland nu al uitvoert (S&P Global).

Waarom de Europese regels ongewijzigd blijven

De Europese Raad, waar de nationale leiders van de EU bijeenkomen, bepaalt de politieke koers, maar kan geen wetten vaststellen. De conclusies spreken intenties uit. Ze binden bedrijven en rechters niet.

De bindende regels staan in de EU-sanctiewetgeving; de Amerikaanse vergunning verandert daar niets aan. Artikel 3m van de EU-sanctieverordening tegen Rusland verbiedt nog altijd de invoer van Russische diesel in de EU (EU regulation).

Ook als de brandstof naar een ander land gaat, blijven EU-bedrijven aan de regels gebonden. Europese vervoerders en verzekeraars mogen Russische olieproducten voor verkoop aan andere landen alleen vervoeren of verzekeren als de prijs onder het door de EU vastgestelde plafond ligt (Commission price-cap guidance). Voor wijziging van een van beide regels is een nieuw EU-besluit nodig dat de lidstaten unaniem aannemen. Geen enkele regering heeft zo'n voorstel ingediend.

Eén zin ondanks verdeeldheid

De leiders kwamen tot deze formulering ondanks hun sterk uiteenlopende standpunten. Op 15 oktober kreeg de Bulgaarse president Rumen Radev de vraag of hij de Amerikaanse stap steunde (Club Z). Hij antwoordde dat de hoge brandstofprijzen Europa direct parten speelden en dat hij elke stap die ze verlaagde verwelkomde.

De Slowaakse premier Robert Fico bracht dezelfde klacht nadrukkelijker naar voren. Hij klaagde dat de Amerikanen hun nationale belangen beschermen, terwijl de EU sancties oplegt en veel geld kwijt is aan diesel (Aktuality.sk).

De Nederlandse premier Rob Jetten koos een andere koers. Op 13 oktober zei hij in de Tweede Kamer dat Nederland Washington had opgeroepen niet door te gaan (Dutch parliamentary record). Geen van beide kampen diende een voorstel in om de EU-regels voor diesel te wijzigen.

Toch ondertekenden de prijsbewuste leiders de tekst. Radev en Fico, die beiden openstaan voor goedkopere Russische brandstof, stemden in met een tekst waarin het Amerikaanse besluit wordt betreurd.

Die instemming heeft ook een bredere betekenis. In dezelfde conclusies verbindt de EU zich ertoe de energie-inkomsten van Rusland terug te dringen. Daarmee hebben Sofia en Bratislava zich ook achter dat doel geschaard (Adopted conclusions). Hun klachten over brandstofprijzen staan wel op schrift, maar gelden niet als EU-standpunt.

Ondanks hun onderlinge verdeeldheid hebben de EU-leiders schriftelijk bezwaar gemaakt tegen een Amerikaanse toestemming. De eigen verboden en beperkingen op het vervoer van Russische diesel blijven voor Europese bedrijven gelden, ongeacht wat Washington toestaat. Voor zover uit de berichtgeving tot nu toe blijkt, is onder de Amerikaanse vergunning nog geen aankoop afgerond. Europa heeft zo politiek bezwaar aangetekend tegen handel die deze week wel is toegestaan, maar waarvan niet is aangetoond dat die daadwerkelijk plaatsvindt.