Europa heeft gas, maar decembergas kost €103

Het termijncontract voor gaslevering in december noteerde vrijdag voor het laatst €103,505 per megawattuur, blijkt uit het vertraagde marktoverzicht van ICE. De Europese netbeheerders verwachten dat er genoeg gas is voor een normale winter. De kosten zitten vooral in het vervangen van ladingen die niet meer uit de Golf aankomen. Die kosten bereiken fabrieken en huishoudens op verschillende momenten.

De prijs komt van de Nederlandse TTF (Title Transfer Facility), de handelsplaats waarvan de termijncontracten de Europese referentieprijs voor gas bepalen. Een termijncontract legt nu de prijs vast voor gas dat later wordt gekocht. De handel van vrijdag laat dus zien wat handelaren voor gas in december willen betalen. Daaruit blijkt niet wat iedere afnemer nu betaalt, omdat veel partijen hun gas eerder hebben ingekocht.

De grens van €100 werd op 28 oktober voor het eerst overschreden, toen het aflopende novembercontract tijdens de handel even die prijs aantikte. Dat was voor het eerst sinds december 2022 (Reuters). We berichtten destijds over die beweging (To Brief). De bedragen horen bij verschillende contracten en laten dus zien dat de prijzen hoog blijven, niet dat ze aantoonbaar zijn gestegen.

Waarom ontbrekend gas uit de Golf Europa geld kost

De problemen beginnen bij leveringen die zijn stilgevallen. De Italiaanse importeur Edison meldt dat QatarEnergy de overmacht (force majeure: een juridische opschorting van leveringsverplichtingen bij gebeurtenissen buiten de eigen controle) heeft verlengd tot eind december. Sinds april zijn 38 ladingen van Edison geraakt, zegt het bedrijf; 27 daarvan heeft het vervangen (Edison). In het persbericht staat niet hoeveel die vervangende ladingen hebben gekost.

Europa haalt relatief weinig gas rechtstreeks uit Qatar. In 2025 kwam ongeveer 8% van de EU-invoer van LNG (vloeibaar aardgas dat per schip wordt vervoerd) daarvandaan, maar normaal gesproken loopt ongeveer een vijfde van de wereldwijde LNG-handel door de Straat van Hormuz (ENTSOG). LNG wordt op één wereldmarkt verhandeld. Als ladingen uit de Golf wegvallen, dingen Europese en Aziatische kopers mee naar de overgebleven schepen. Daardoor stijgt de prijs ook voor afnemers zonder contract met Qatar.

ACER, het EU-agentschap voor energietoezichthouders, stelde vast dat afgelopen zomer geen aanzienlijke hoeveelheid Qatarese LNG de EU bereikte. Volgens de raming van ACER verhoogden hogere prijzen de Europese gasrekening in de zomer van 2026 met €18–33 miljard, bij een gelijkblijvende hoeveelheid gas. De extra uitgaven kwamen dus door de prijs, niet doordat er meer gas werd ingekocht (ACER).

Opslag biedt enige bescherming, maar niet elk land in dezelfde mate. Op 1 november waren de ondergrondse gasvoorraden in de EU voor 74,68% gevuld. In Duitsland was dat 61,17%, in Italië 91,05% (GIE). Die percentages zijn berekend ten opzichte van de opslagcapaciteit van elk land. Ze zeggen dus hoe vol de opslaglocaties zijn, niet hoeveel weken verwarming ze kunnen leveren. De Duitse toezichthouder voor het gasnet beoordeelt het directe risico voor de voorziening als laag, maar waarschuwt dat de voorraden aan het einde van de winter laag kunnen zijn (Bundesnetzagentur).

Wie betaalt, en wanneer

Huishoudens betalen zelden rechtstreeks de prijs op het scherm. Energieleveranciers dekken prijsrisico’s af door gas maanden vooruit in te kopen om de prijs vast te zetten, en velen bieden contracten met vaste tarieven aan. Daardoor werkt een stijging op de groothandelsmarkt vertraagd door in de rekening; in ongeveer een derde van de eurolanden bedraagt die vertraging zeven tot twaalf maanden (ECB). Huishoudens met een vast tarief merken de stijging wanneer hun contract wordt verlengd. Wie een geïndexeerd tarief heeft dat een gepubliceerde referentieprijs volgt, merkt die eerder.

Frankrijk laat zien hoe dit werkt. De energietoezichthouder CRE verhoogde op 1 november de maandelijkse referentieprijs met 6,6%. Dat betekent voor november ongeveer €12 extra op de gemiddelde gasrekening van klanten met een gekoppeld contract; de verhoging weerspiegelt de groothandelsprijzen van september (CRE). De piek van eind oktober komt pas in latere maandelijkse aanpassingen terug, en alleen als de prijzen hoog blijven.

Fabrieken met contracten die de marktprijs volgen, betalen sneller. Rond Castellón, het centrum van de Spaanse tegelindustrie, was gas in 2025 goed voor 90% van het energieverbruik van de keramische sector. Brancheorganisatie ASCER heeft gewaarschuwd voor productieverlies en banenverlies (Castellón Plaza).

Genoeg gas, tegen een hogere prijs

ENTSOG, de vereniging van Europese gasnetbeheerders, concludeert dat Europa een gemiddelde winter doorkomt, ook als de LNG-aanvoer krap blijft. Bij een koude winter met weinig beschikbare ladingen is het beeld anders: volgens het model kan het systeem dan niet aan 12% van de gasvraag voldoen (ENTSOG). Dat cijfer komt uit een stresstest. Het is geen voorspelling dat gas wordt gerantsoeneerd.

Volgens de aannames van ENTSOG heeft Europa genoeg gas voor een gemiddelde winter. Daar staat tegenover dat het meer betaalt: de extra kosten liepen afgelopen zomer volgens de raming van ACER al in de miljarden. Eén kanttekening blijft staan: bij een koude winter laat het model van de netbeheerders een daadwerkelijk gastekort zien, niet alleen hogere rekeningen. Als de decemberprijzen aanhouden, merken huishoudens met geïndexeerde tarieven zoals in Frankrijk dat bij de komende maandelijkse aanpassingen; huishoudens met vaste contracten zodra hun contract wordt verlengd.