Europa heeft Patriots, VS de munitie

De Verenigde Staten hebben in de oorlog met Iran ongeveer de helft van hun Patriot-interceptors en bijna vier vijfde van hun THAAD-raketten verschoten, blijkt uit modellen van CSIS en berichtgeving van CNN en Reuters. Het gaat om dezelfde wapens waarop Europese NAVO-landen hun luchtverdediging hebben gebouwd: gekocht, geoefend en opgenomen in hun afschrikking. Maar wie de lanceerinstallatie bezit, bepaalt nog niet wie de volgende raket krijgt.

Het productiegat

De regering-Trump ontkent dat er sprake is van een gevaarlijk tekort, maar geeft geen werkelijke voorraadstanden of minimale reservegrenzen vrij. Volgens CSIS zijn de Amerikaanse Patriot-voorraden gedaald tot onder de 1.000 interceptors, tegen ongeveer 2.200 voor de oorlog. Bij THAAD resteert naar schatting ongeveer 250 raketten, tegenover 452 eerder (CSIS).

De reactie van het Pentagon laat wel zien waar de spanning zit. Het ministerie sloot overeenkomsten met Lockheed Martin en Northrop Grumman om de Patriot-productie te verdrievoudigen en de THAAD-productie te verviervoudigen. Northrop meldde 3 miljard dollar aan contracten om de productie te versnellen (Defense News, Northrop Grumman). Een land verdrievoudigt geen productie van munitie waarvan het ruim voldoende heeft. Alleen komt die nieuwe capaciteit pas later dit decennium beschikbaar, niet volgend kwartaal.

Oekraïne, de oostflank van de NAVO, het Midden-Oosten en de Indo-Pacific putten allemaal uit dezelfde, door de VS beheerste productielijn. Zoals To Brief vorige week meldde, is Washington al begonnen met een formele herziening van zijn militaire aanwezigheid in Europa (To Brief). Raketten maken die discussie harder. Zelfs als de Amerikaanse politieke toezegging overeind blijft, blijft de fysieke voorraad begrensd.

Europa betaalt, Washington beslist

Nederland laat goed zien hoe die afhankelijkheid werkt. Den Haag werd het eerste NAVO-land dat € 500 miljoen via PURL beschikbaar stelde, het NAVO-mechanisme waarmee bondgenoten Amerikaanse wapens voor Oekraïne financieren. Nederland heeft bovendien al Patriot-lanceersystemen, een radar en interceptors aan Kyiv geleverd (Dutch Defence).

Europees geld dat de Amerikaanse productieketen ingaat, geeft Europa nog geen zeggenschap over wat eruit komt. Washington bepaalt welke schaarse interceptors naar Oekraïne gaan, welke in Amerikaanse reserves blijven, welke partners in het Midden-Oosten worden bediend en welke bestellingen van bondgenoten worden gevuld. Zoals NRC het formuleerde: tegen ballistische raketten werkt eigenlijk alleen Patriot. Als de voorraden opraken, moet Oekraïne voorlopig toezien hoe Rusland meer ruimte krijgt.

Zwitserland levert het concrete bewijs dat prioriteiten kunnen verschuiven. Bern heeft te horen gekregen dat zijn Patriot-leveringen vertraging oplopen omdat Washington eerst interceptors naar Oekraïne stuurt (Reuters). Geen enkele Europese bondgenoot heeft publiekelijk een vergelijkbare vertraging gemeld. Maar de wachtrij kan met één Amerikaans beleidsbesluit opnieuw worden herschikt.

Wat Europa wel en niet kan vervangen

Op de lagere en middelste lagen van luchtverdediging kan Europa wel bewegen. Duitsland heeft IRIS-T-systemen uit eigen productielijnen aan Oekraïne geleverd (Bundesregierung). De Aster-raket van MBDA, gekoppeld aan het Frans-Italiaanse SAMP/T-systeem, is de sterkste Europese optie in de hogere laag. Frankrijk, Italië en het Verenigd Koninkrijk hebben meer dan 200 extra Asters besteld en de levertijden verkort (MBDA).

Tegen de zwaarste ballistische dreigingen blijft het gat voorlopig open. Geen Europees systeem evenaart wat PAC-3 MSE of THAAD kan tegen snel bewegende kernkoppen. Productie onder licentie van Amerikaanse rakettypen in Europa duurt doorgaans drie tot zeven jaar na ondertekening van het contract, meldt Reuters. Het Oekraïense Fire Point-consortium ontwikkelt met tien Europese partners een goedkopere interceptor als aanvulling op Patriot, maar de eerste volledige onderscheppingstest tegen een ballistisch doel wordt niet voor medio 2027 verwacht (Defense News).

Voor Europa ligt de kortetermijnoplossing dus in het opbouwen van voldoende eigen capaciteit, zodat schaarse Amerikaanse interceptors alleen worden ingezet tegen dreigingen die geen enkel ander systeem aankan. Europese defensieministers hebben hun kiezers nog niet uitgelegd hoe die herverdeling precies moet verlopen, en op welke termijn. De tekortcijfers zijn inmiddels openbaar. Moskou kan ze ook lezen.