Europese €97-gaspiek zakt, LNG blijft krap

Gas voor levering in december op de Europese referentiemarkt tikte vrijdag € 97,74 per megawattuur aan en zakte diezelfde handelsdag terug naar € 88,87 (Schneider Electric's ICE Endex table, Investing.com). Zo'n korte uitschieter komt niet terug op iemands energierekening. Blijven de prijzen de hele winter hoog, dan voelen energie-intensieve fabrikanten dat als eerste; veel huishoudens volgen pas maanden later.

De prijs wordt gevormd op de Title Transfer Facility (TTF), een virtueel handelspunt in het Nederlandse gasnet dat als referentie dient voor Europa. Handelaren kopen er termijncontracten: daarmee leggen ze nu een prijs vast voor gas dat later wordt geleverd, in dit geval in december (ICE). Een latere notering bracht de prijs weer rond € 91 (Trading Economics).

Vrijdag was geen record. Het novembercontract tikte op 28 oktober kort € 100 aan (Reuters). Die prijsstijging kwam ook aan bod in een eerder stuk over de gevolgen van de oorlog in Iran voor het aanbod (To Brief).

Waarom een weersverwachting de gasprijs beweegt

De winterbuffer van Europa bestaat uit gas dat ondergronds is opgeslagen. Op 13 november waren de EU-voorraden voor 71% gevuld (GIE). Gas uit opslag kan sneller worden geleverd dan een extra lading kan worden gekocht en verscheept. Een koudere weersverwachting maakt daarom elke tanker die voorkomt dat de voorraden sneller slinken meer waard. Trading Economics bracht de recente prijsbewegingen in verband met een kouder vooruitzicht vanaf ongeveer 17 november (Trading Economics).

Bij de tankers knelt het aanbod. Vloeibaar aardgas (LNG) is gas dat is afgekoeld tot vloeistof en per schip wordt vervoerd; op korte termijn kan juist dit deel van de Europese aanvoer worden uitgebreid. Door verstoringen rond de Straat van Hormuz zijn de laadvolumes in Qatar en de Verenigde Arabische Emiraten gedaald.

Het Internationaal Energieagentschap (IEA) raamde in zijn gaszekerheidsrapport voor 2026 dat de wereld tussen november en maart een tekort van 10–25 miljard kubieke meter LNG tegemoet kan zien (IEA). Dat cijfer geeft het gat in het wereldwijde aanbod weer. Europa merkt dat als een biedstrijd, omdat Aziatische kopers op dezelfde ladingen uit zijn.

Vooralsnog komt er wel gas binnen. De Duitse netbeheerder Bundesnetzagentur noemt de aanvoer stabiel en het directe risico op tekorten klein (Bundesnetzagentur). ENTSOG, de vereniging van Europese gasnetbeheerders, onderzocht ook een zwaarder scenario: een koude winter met weinig LNG. In dat scenario zouden gebruikers 12% van hun gasverbruik moeten terugbrengen of door andere energiebronnen moeten vervangen (ENTSOG). Dat is een stresstest, geen voorspelling dat gas op rantsoen gaat.

Fabrieken betalen eerst, huishoudens later

Wie een aanhoudende prijsstijging als eerste voelt, hangt af van het contract. Spaanse keramiekproducenten behoren tot de kwetsbaarste bedrijven: gas levert 90% van hun energie, en in 2025 waren energiekosten goed voor 16,8% van de omzet van de sector (ASCER). Vrijwel elke euro van die energierekening beweegt dus mee met de gasprijs. Omzet is geen winst: een hogere rekening gaat af van wat na lonen en materialen overblijft. De ovens vragen zeer hoge temperaturen, waardoor goedkopere zonne-energie weinig verlichting biedt.

Veel industriële afnemers hebben contracten die aan TTF zijn gekoppeld. Hun prijs wordt dan dagelijks of maandelijks aangepast aan de groothandelsmarkt (GasINDUSTRIAL). Een prijsstijging die weken aanhoudt, staat bij hen op de volgende factuur.

Huishoudens merken het later. Hun leveranciers kopen gas vooraf in, dekken prijsrisico's af door prijzen vast te zetten en passen tarieven op vaste momenten aan. Uit een ECB-studie uit 2026 blijkt dat de groothandelsprijs in ongeveer een derde van de eurolanden pas na zeven tot twaalf maanden doorwerkte in de gasprijs voor huishoudens. In meer dan de helft van de landen was die vertraging één tot drie maanden (ECB).

Frankrijk laat zien hoe die vertraging werkt. De energietoezichthouder CRE publiceert een referentieprijs waarmee huishoudens aanbiedingen van leveranciers kunnen vergelijken. Voor november verhoogde CRE die prijs met 6,6% (CRE). De verhoging weerspiegelde eerdere groothandelsprijzen, niet de handel van vrijdag. Die uitschieter werkt pas door in latere aanpassingen als de prijzen hoog blijven.

De gegevens wijzen op een helder onderscheid. De vrijdagpiek, die binnen enkele uren weer wegebde, verandert waarschijnlijk niets aan de energierekening. Een langdurige stijging bereikt eerst bedrijven met marktgekoppelde contracten en pas maanden later veel huishoudens; de precieze timing hangt af van contractvoorwaarden en tariefregels per land. Of zo'n stijging aanhoudt, hangt vooral af van hoeveel LNG-ladingen Europa kan binnenhalen terwijl ook Aziatische kopers erop bieden, voordat de opgeslagen gasvoorraden slinken.