Europa blijft buiten Oekraïne-overleg

Op 10 november spraken Oekraïense, Russische en Amerikaanse onderhandelaars ongeveer vier uur met elkaar in Abu Dhabi. Het was hun eerste drieweggesprek sinds februari (Kyiv Independent). Europese gezanten waren in dezelfde stad, maar zaten niet aan tafel. Voor een regeling die Europese troepen vereist of EU-sancties verandert, zijn besluiten nodig die alleen Europese regeringen kunnen nemen.

Het concreetste onderwerp was een grote gevangenenruil tussen Oekraïne en Rusland. Een akkoord werd niet aangekondigd. Een niet bij naam genoemde Oekraïense functionaris zei tegen AP dat de details de komende dagen aan bod zouden komen (AP). Sergei Ryabkov, de Russische onderminister van Buitenlandse Zaken, vond het te vroeg om de resultaten te beoordelen (TASS). Er is geen lijst gepubliceerd en ook niet bekendgemaakt om hoeveel gevangenen het gaat of wanneer de ruil plaatsvindt.

Ook over het doel van de gesprekken zijn de strijdende partijen het oneens. Volodymyr Zelensky noemde ze "constructief en inhoudelijk". Eerst moet de oorlog eindigen, daarna moeten de veiligheidsgaranties voor Oekraïne worden vastgelegd en pas daarna komen Europese afspraken aan bod (President of Ukraine). Een lid van de Russische delegatie draaide die volgorde om en zei tegen Reuters dat Moskou juist een nieuw Europees veiligheidskader als hoofddoel van de gesprekken ziet (Reuters).

Vooraf geraadpleegd, maar niet aan tafel

Veiligheidsadviseurs uit de belangrijkste Europese hoofdsteden spraken, samen met EU- en NAVO-functionarissen, vóór de driewegbespreking met de Oekraïense en Amerikaanse delegaties. Daarna bleven ze buiten de hoofdzaal, meldde POLITICO. In een gezamenlijke verklaring bevestigden ze opnieuw de soevereiniteit van Oekraïne en riepen ze op tot geloofwaardige veiligheidsgaranties (European Council).

Doordat de Europeanen Kyiv en Washington vlak voor de sessie bijpraatten, hadden ze waarschijnlijk enige invloed op wat beide delegaties ter sprake brachten. Ze konden de Russische onderhandelaars niet bevragen of over de formulering onderhandelen. Moskou had bezwaar gemaakt tegen Europese deelname aan de hoofdtafel, zoals we aan de vooravond van de gesprekken meldden (To Brief), en kreeg zijn zin. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken Marco Rubio noemde de dag "zeer productief" en zei dat Washington het overleg later mogelijk met Europese deelnemers wil uitbreiden (Guardian).

Moskou heeft niet gezegd wat zijn Europese veiligheidskader zou inhouden. Litouwen heeft intussen wel een grens getrokken. Minister van Buitenlandse Zaken Kęstutis Budrys zei dat Vilnius elk akkoord zou afwijzen dat Rusland een hefboom geeft om te bepalen welke geallieerde troepen in de regio worden gestationeerd (LRT). Besluiten over troepenplaatsingen liggen bij Europese regeringen en NAVO-bondgenoten. Een kader waarover zonder hen wordt onderhandeld, vraagt hun dus in te stemmen met voorwaarden waarover ze zelf niet hebben gesproken.

Zelfs als het overleg wordt uitgebreid, heeft de EU nog niet bepaald wie haar vertegenwoordigt. De Italiaanse premier Giorgia Meloni heeft António Costa, voorzitter van de European Council, gevraagd vast te stellen wie namens de EU spreekt en met welk mandaat. Costa zit de bijeenkomsten van de regeringsleiders voor, maar kan niet zelfstandig een gezant benoemen. Daarover moeten de regeringsleiders zelf overeenstemming bereiken. Zij komen op 13 november informeel bijeen in Dublin (Irish presidency), al blijkt uit geen gepubliceerde agenda dat ze die vraag daar zullen bespreken.

Besluiten die in Europese hoofdsteden blijven

De kloof is het duidelijkst bij de veiligheidsgaranties. De Verklaring van Parijs, die in januari 2026 door de Coalition of the Willing (de overwegend Europese groep die de naoorlogse veiligheid van Oekraïne voorbereidt) werd aangenomen, voorziet pas in een multinationale troepenmacht als de gevechten aantoonbaar zijn gestopt. De bijdrage van elk land blijft afhankelijk van de eigen nationale goedkeuringsprocedure (Élysée). Washington kan geen enkele Europese militair toezeggen, en Kyiv evenmin.

Voor sancties geldt hetzelfde. De EU neemt sanctiebesluiten doorgaans unaniem, zodat elke lidstaat afzonderlijk een besluit kan blokkeren (Council of the EU). Niemand die in Abu Dhabi onderhandelt, kan de EU binden aan het opheffen van sancties tegen Rusland, hoezeer een akkoord ook op die verlichting zou steunen.

De eerste dag leverde een functionerend overlegkanaal op en mogelijk een gevangenenruil, waarover Oekraïne en Rusland onderling afspraken kunnen maken. Een duurzame regeling is een ander verhaal. Vraagt die van Europeanen dat zij troepen leveren of EU-sancties aanpassen, dan moeten de regeringen die buiten de zaal wachtten ermee instemmen. Niemand aan tafel kan dat namens hen doen.