Vier pontons rekken Roemeense kernstroom

Vier met stenen geladen duwbakken liggen nu op de bodem van de Donau. Ze zijn bewust tot zinken gebracht om meer water richting Cernavodă te sturen, de enige werkende kerncentrale van Roemenië. De geïmproviseerde onderwaterdam bracht het waterpeil bij de koelwaterinlaat 8 centimeter hoger dan verwacht, genoeg om reactor 2 minstens negen extra dagen te laten draaien (Digi24, HotNews). Zoals we donderdag meldden, had Roemenië de Europese Commissie al gewaarschuwd dat droogte Cernavodă bedreigde. Een staatssecretaris van Transport waarschuwde dat de stroming van de Donau sterk genoeg is om de duwbakken los te trekken (Știrile ProTV). De noodoplossing is dus ongeveer even kwetsbaar als het probleem zelf.

Waarom een lage rivierstand een stroomcrisis wordt

Kerncentrales zijn in de kern warmtemachines. Splijting maakt warmte, warmte maakt stoom, stoom drijft een turbine aan, en die gebruikte stoom moet daarna weer worden gekoeld tot water. In Cernavodă doet de Donau dat werk. Zakt de rivier te ver, dan krijgen de pompen te weinig aanzuiging en leggen beheerders de reactor stil voordat de veiligheidsmarges worden geraakt.

Een zijtak, de Bala-arm, trok ongeveer 85% van de lokale Donauafvoer weg van de route die de pompen van de centrale voedt (Mediafax). De Roemeense waterautoriteit blies daarom een onderwaterrots op, baggerde de vaargeul uit en liet vervolgens vier met stenen gevulde duwbakken zinken om de toegang tot de Bala-arm te vernauwen en meer water richting de centrale te dwingen (Agerpres, AP). Roemenië koos voor duwbakken omdat die binnen dagen inzetbaar waren. Structurele aanpassingen zijn dat niet.

Bij de Roemeense grens voerde de Donau ongeveer 1.400 kubieke meter per seconde af, ruwweg een derde van het augustusgemiddelde van 3.900. Hydrologen verwachtten bovendien een verdere daling tot onder elk eerder gemeten augustusminimum (Radio România, Agerpres).

Cernavodă levert normaal ongeveer 20% van de Roemeense elektriciteit (World Nuclear Association). Nu reactor 1 sinds 28 juli stilligt, zou het wegvallen van reactor 2 nog eens circa 650 tot 680 MW uit het net halen. Dat heeft Roemenië al van stroomexporteur in importeur veranderd: volgens Serbia Energy steeg de groothandelsprijs voor levering de volgende dag naar € 132,87 per MWh en had het land in de avond ongeveer 1.700 MW aan import nodig (Serbia Energy). Nuclearelectrica waarschuwde klanten intussen voor mogelijke overmacht, juridisch gezegd: het bedrijf houdt er rekening mee dat het zijn leveringscontracten niet kan nakomen (ZF).

Gedeelde rivier, ongelijke druk

Dezelfde droogte zet het hele Donaugebied onder druk. De Hongaarse kerncentrale Paks verlaagde de productie met 1.770 MW, waardoor er nog ongeveer 230 MW overbleef van een normale capaciteit van bijna 2.000 MW (kormany.hu). Ook Hongarijes nucleaire achtervang viel dus grotendeels weg. Boedapest leunde vervolgens op buurlanden en dekte het tekort vooral met elektriciteit van Tsjechische oorsprong, via Slowakije. In Slowakije zelf stonden zeven van de acht turbines van de waterkrachtcentrale bij Gabčíkovo stil door laag water. Bratislava wees een Hongaars verzoek om meer waterafvoer af, met het argument dat het al vrijgaf wat het Haagse verdrag voorschrijft (TA3, Noviny.sk).

Bulgarije wint op korte termijn. De kerncentrale Kozloduy bleef draaien omdat een landinwaarts pompstation extra watermarge geeft, iets wat Paks en Cernavodă missen. De Bulgaarse export liep op tot 32.000 tot 33.000 MWh per dag, terwijl Roemeense en Hongaarse handelaren jacht maakten op grenscapaciteit (Mediapool). De Europese Commissie zei dat zij de situatie volgt via ENTSO-E, de organisatie die de Europese elektriciteitsnetten coördineert, maar zag nog geen leveringsprobleem dat formeel ingrijpen nodig maakte (European Commission).

Noodtechniek is nog geen aanpassing

Het Franse EDF heeft bijna € 9 miljard over 15 jaar gereserveerd om zijn kerncentrales klimaatbestendiger te maken. Zonder investeringen rekent het bedrijf tegen 2050 op jaarlijkse verliezen van ongeveer 5 TWh door hitte en lage rivierafvoer (Le Monde). Koeltorens omzeilen het probleem van rivierinlaatwater grotendeels; de Tsjechische centrales Dukovany en Temelín gebruiken ze al (World Nuclear Association). De duwbakken hebben dagen gekocht. Ze lossen het klimaatrisico van riviergekoelde stroomopwekking niet op. Geen enkele regering in het Donaugebied heeft overigens gezegd hoe zij dat wel wil doen.