Vier landen zetten Italië onder druk

Finland is het vierde Europese land dat voorbereidingen treft om asielzoekers naar Italië terug te sturen onder de nieuwe EU-regels voor verantwoordelijkheid. Daarmee neemt de politieke druk op Rome toe. Een daadwerkelijke overdracht levert het voorlopig niet op.

Het Finse ministerie van Binnenlandse Zaken meldde dat overdrachten "momenteel worden voorbereid" onder de Asylum and Migration Management Regulation (AMMR), de kern van het EU-migratiepact uit 2024 dat het oude Dublinsysteem verving voor de vraag welk EU-land een asielverzoek moet behandelen. Helsinki gaf geen aantallen, geen planning en ook geen bevestiging dat er al iemand is overgebracht (ANSA, TRT World).

De stand tot nu toe

Het mechanisme is eenvoudig. Wie via Italië de EU binnenkomt en daarna doorreist naar bijvoorbeeld Duitsland of Finland, moet volgens de AMMR door Italië worden teruggenomen. Italië moet dan het asielverzoek behandelen. Noord- en West-Europese landen willen die regel afdwingen. Rome kan de overdracht vertragen of weigeren. Twee maanden na de start van de nieuwe regels levert elke poging een ander beeld op.

Oostenrijk is het enige land met bevestigde resultaten. Wenen meldde vier afgeronde overdrachten sinds de regels op 12 juni 2026 van toepassing werden. In die gevallen reisden asielzoekers per trein of bus naar Italië, omdat zij meewerkten (ORF). Vier personen is weinig, maar het laat wel zien dat het systeem praktisch kan functioneren.

Zwitserland zit tussen voorbereiding en uitvoering in. Italiaanse autoriteiten zouden na 12 juni 51 Zwitserse terugnameverzoeken hebben geaccepteerd, waarna Bern vluchten voor eind augustus boekte (NZZ, Ticinonews). Of die vluchten daadwerkelijk vertrekken, moet nog blijken.

Duitsland liep vast. Zoals we vorige week schreven, wilde Berlijn drie mensen terugsturen; Rome weigerde alle drie, met het argument dat het ging om oude dossiers van vóór de inwerkingtreding van het pact (Tagesschau). Op de persconferentie van 19 augustus sprak de Duitse regering over "afstemming", niet over afgeronde overdrachten (Bundesregierung).

Frankrijk en Nederland houden zich afzijdig. Parijs zou ervoor hebben gekozen geen druk te zetten zolang de samenwerking met Rome over het terugdringen van vertrek over de Middellandse Zee doorloopt (ANSA).

Waarom Italië nee kan zeggen

Het hardste cijfer komt van de Europese Commissie. Tussen 12 juni en 7 juli stuurden acht lidstaten samen 12 overdrachtsverzoeken naar Italië. Rome wees ze allemaal af (Commission assessment, 2EU Brussels).

De Italiaanse weerstand heeft twee lagen. Juridisch stelt minister van Binnenlandse Zaken Matteo Piantedosi dat veel verzoeken betrekking hebben op mensen die vóór de inwerkingtreding van het pact aankwamen. Volgens Rome zijn de nieuwe regels dan niet van toepassing (Brussels Signal).

Politiek is het argument botter. Piantedosi koppelt de Duitse terugnameverzoeken aan een bredere klacht: Duitse ngo-schepen redden migranten op zee en brengen hen naar Italiaanse havens, waarna Berlijn juist die dossiers weer naar Italië wil terugsturen. Italië wijst er bovendien op dat zijn opvangsysteem onder druk staat sinds Rome in december 2022 inkomende overdrachten opschortte (Euronews).

De klok als drukmiddel

De regels bevatten een duidelijke val voor landen die Italië willen dwingen. Onder de AMMR heeft een staat die een ander land verantwoordelijk acht normaal gesproken zes maanden om de fysieke overdracht af te ronden. Lukt dat niet, dan verschuift de verantwoordelijkheid terug naar de verzoekende staat (CJEU, Shiri case). Italië hoeft dus niet eindeloos formeel te weigeren. De klok laten lopen heeft hetzelfde effect.

De Finse aankondiging maakt van het geschil meer dan een Duits-Italiaanse ruzie. Het wordt nu een bredere test of bestemmingslanden Italië kunnen dwingen mensen terug te nemen. Oostenrijk vond een smalle route met vier meewerkende gevallen. Duitsland werd geblokkeerd. Zwitserland heeft acceptatiebrieven, maar nog geen bevestigde vertrekken. Finland bereidt zich voor zonder aantallen of data. Frankrijk doet niet mee.

Treinreizen, geweigerde verzoeken en gemiste termijnen bepalen inmiddels wat de AMMR in de praktijk betekent. De Commissie, die in juli die 12 weigeringen telde, moet regeringen duidelijk maken of de Italiaanse lijn past binnen de verordening waarvoor Rome zelf heeft gestemd. Elke maand zonder zo'n oordeel schuift de verantwoordelijkheid terug naar de landen die juist om verlichting vroegen.