Frankrijk wil meepraten in Abu Dhabi

De Franse minister van Buitenlandse Zaken Jean-Noël Barrot zei op 8 november dat Frankrijk deelneemt aan de gesprekken die Oekraïne, Rusland en de Verenigde Staten op 10 en 11 november in Abu Dhabi willen voeren. De Europeanen zouden daar "goed vertegenwoordigd" zijn (RTL, Oekraïense president). Wie Frankrijk zal vertegenwoordigen, zei hij niet. Ook bleef onduidelijk of die persoon bij de drie delegaties aanschuift of alleen bij afzonderlijke gesprekken. Europa heeft immers zelf veel op het spel: de Unie beschikt over sancties, geld voor wederopbouw en veiligheidstoezeggingen die voor een akkoord nodig zijn. Die twee open vragen bepalen hoeveel Barrots belofte waard is.

Aanwezig, maar nog geen stoel

Barrot kon geen naam noemen van de Franse afgevaardigde en zei zelf niet aan de onderhandelingen te zullen deelnemen. Hij beloofde dat Parijs "de Europese stem zou laten horen" (RTL), maar wilde niet zeggen of dat een plek bij de hoofdgesprekken betekent of een andere vorm van betrokkenheid (AP). De aankondiging kwam voordat de delegaties bijeenkwamen. Parijs maakte zijn aanwezigheid dus bekend terwijl nog onduidelijk was hoe het overleg eruit zou zien.

Washington en Moskou schetsten een beperktere rol voor Europa. Jared Kushner, een gezant van de Amerikaanse president Donald Trump, schreef op 6 november dat Europese partners in Abu Dhabi "in de marge" zouden worden geraadpleegd. Pas "als er vooruitgang wordt geboekt", zouden ze deelnemen aan een breder overleg (AFP via Channel NewsAsia). Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov zei op 3 november dat Europeanen niet konden aansluiten bij de gesprekken tussen de drie partijen, al zouden ze later nodig zijn voor bredere veiligheidsbesprekingen (TASS). Op die momenten had geen van beide partijen de Europeanen een stoel toegezegd. Washington en Moskou spraken over overleg; Barrot kondigde deelname aan. Dat verschil is meer dan een kwestie van protocol: in de hoofdzaal worden de voorwaarden opgesteld.

Een mandaat dat niemand heeft verleend

Zelfs met een stoel zou er niemand zitten om namens de EU te onderhandelen. De Italiaanse premier Giorgia Meloni zette die leemte op 5 november op papier. Ze vroeg de EU-leiders te besluiten wie de Unie aan tafel zou vertegenwoordigen, en met welk mandaat (ANSA). Die vraag was aan het juiste adres: alleen de leiders kunnen gezamenlijk een onderhandelaar bevoegd maken om namens hen allemaal te spreken.

Diezelfde dag reageerde António Costa, die de bijeenkomsten van de EU-leiders voorzit. Hij schreef dat de belangen van de EU door de eigen instellingen moeten worden behartigd. Een gezant noemde hij niet en voor Abu Dhabi gaf hij niemand een mandaat (brief van Costa). Europese regeringen dringen al weken aan op duidelijkheid (To Brief).

Bij de sancties worden de gevolgen het duidelijkst. EU-buitenlandchef Kaja Kallas zei op 6 november tegen ministers van de Oostzeelanden dat een regeling over sancties, wederopbouw of veiligheidsgaranties niet zonder Europese betrokkenheid kan worden uitgevoerd (EEAS). Voor opheffing of versoepeling van EU-sancties is instemming van alle lidstaten nodig; één land kan die dus blokkeren (Raad van de EU). Frankrijk heeft zo'n veto, maar elke andere lidstaat ook. Hoeveel regeringen ook instemmen, één tegenstem kan de maatregel alsnog tegenhouden. Een Franse belofte in Abu Dhabi kan daarom nog geen Europese toezegging worden.

De aankondiging verandert ook het wachten tussen Europese hoofdsteden. Regeringen die om één Europese stem vroegen, moeten nu reageren op een Frans standpunt voordat ze hebben afgesproken wat die stem moet zeggen.

Barrot heeft toegezegd dat Frankrijk in Abu Dhabi aanwezig zal zijn, nog voordat de delegaties bijeenkomen. Twee antwoorden zijn nodig om die belofte invloed te geven: zal de Franse vertegenwoordiger aanschuiven bij de hoofdgesprekken, en kan iemand daar namens meer dan alleen Parijs spreken? Washington en Moskou moeten op de eerste vraag antwoorden. Over de tweede gaan de EU-regeringen; Costa's brief laat zien dat daar nog geen antwoord op is.