Frankrijks plan van €54 miljard rammelt

Frankrijk zegt € 54 miljard te moeten besparen om het begrotingstekort in 2027 terug te brengen tot 5% van het bbp (La Dépêche). De regering heeft die € 54 miljard alleen niet vertaald in € 54 miljard aan concrete bezuinigingen of belastingverhogingen. Een deel is wel ingevuld. De rest komt uit een slechter uitgangspunt en uit inflatie, die stilletjes de waarde uitholt van wat de staat aan werknemers en gepensioneerden betaalt. Zoals we al schreven toen het pakket werd aangekondigd (To Brief), heeft de versnipperde Assemblée nationale geen gegarandeerde meerderheid om het geheel goed te keuren.

Hoe € 30 miljard € 54 miljard werd

In de vorige kabinetsperiode ging de discussie over ongeveer € 30 miljard. Het tekort zou zonder beleidswijziging toen uitkomen op circa 5,7% van het bbp. Het team van premier Lecornu schat dat tekort nu op meer dan 6,5% (European Commission, Budget Ministry). Bij een Franse economie van ongeveer € 2,9 biljoen (Eurostat) verklaart dat slechtere uitgangspunt het grootste deel van de sprong van € 30 miljard naar € 54 miljard. Een uitsplitsing per maatregel is niet gepubliceerd.

De regering rekent voor 2027 op 1% reële bbp-groei en 1,8% inflatie (French Economy Ministry). Die inflatieverwachting doet ertoe. Franse pensioenen zijn wettelijk gekoppeld aan de prijzen. Door ze te bevriezen bespaart de staat het bedrag waarmee ze anders zouden zijn verhoogd. Een deel van de ‘inspanning’ bestaat er dus uit dat stijgende prijzen het werk doen.

Gepensioneerden en ambtenaren dragen de duidelijkste lasten

De grootste concrete maatregel voor huishoudens treft gepensioneerden: ongeveer € 6 miljard (Le Monde). Het parlement kiest daarbij tussen twee heel verschillende instrumenten. De eerste optie is een volledige bevriezing of een gedeeltelijke aanpassing van alle pensioenen, waardoor iedere gepensioneerde achterblijft bij de inflatie. De tweede optie is het schrappen van de belastingaftrek van 10% op pensioeninkomen. Dan komt de rekening vooral terecht bij gepensioneerden die genoeg inkomen hebben om belasting te betalen (LCP). Het bedrag is hetzelfde, maar de verdeling van de lasten verschilt volledig.

Voor ambtenaren ligt een bevriezing van het indexpunt voor de hand, de gemeenschappelijke financiële basis voor overheidssalarissen. Dat levert de begroting ongeveer € 2 miljard op (La Dépêche). Voor werknemers betekent het een reële loonverlaging: hun salaris blijft gelijk terwijl de regering uitgaat van 1,8% prijsstijging.

Aan de kant van bedrijven daalt de tijdelijke extra heffing op grote ondernemingen van ongeveer € 8 miljard naar € 5 miljard (Budget Ministry). Grote bedrijven betalen daarmee meer dan wanneer de heffing volledig zou verdwijnen, maar minder dan nu. De regering boekt het verschil met een volledige beëindiging als besparing. Defensie krijgt ondertussen € 6,4 miljard extra (Le Monde). Het patroon is helder: de concrete terughoudendheid komt vooral terecht bij huishoudens en ambtenaren, terwijl de lasten voor bedrijven afnemen.

Geloven de markten het plan?

Op 18 september liep het verschil tussen de rente op Franse en Duitse tienjaarsleningen op tot 100 basispunten, oftewel een vol procentpunt. Dat was voor het eerst sinds 2012 (Boursorama/Reuters, Borsa Italiana). Die spread, de extra rente die beleggers vragen voor het Franse politieke en begrotingsrisico ten opzichte van de Duitse referentie, loopt al maanden op. De Franse Cour des comptes, de nationale rekenkamer, schat dat voor stabilisering van de schuldquote een tekort van ongeveer 2,8% van het bbp nodig is (Cour des comptes). Een tekort van 5% remt de verslechtering af. Het stopt haar niet.

De Europese buitensporigtekortprocedure verplicht Frankrijk het tekort onder de 3% van het bbp te brengen. Aanbevelingen van de Raad leggen daarvoor het pad vast. Brussel kan het verschil tussen belofte en plan zichtbaar maken. De Europese instellingen kunnen alleen niet de parlementaire meerderheid bijeenbrengen die dat verschil moet dichten.

De begrotingswetten moeten op 30 september worden ingediend. Daarna volgt een onafhankelijke beoordeling door de Haut Conseil des finances publiques, de Franse begrotingsraad die controleert of de ramingen kloppen. Dat zijn de eerste echte tests. Tot die tijd heeft Frankrijk een tekortdoel en een gedeeltelijke lijst maatregelen aangekondigd waarvan de duidelijkste lasten bij gepensioneerden en ambtenaren liggen. Een groot deel van de resterende € 54 miljard is niet ingevuld. Een deel daarvan is simpelweg inflatie, vermomd als beleid.