Franse renteopslag nadert 100 basispunten

Halverwege de ochtend van 15 september was de rente op tienjarige Duitse staatsobligaties opgelopen tot ongeveer 3,50%, het hoogste niveau sinds 2009. De Franse tienjaarsrente bereikte 4,48–4,50%, dicht bij niveaus die voor het laatst tijdens de financiële crisis van 2008 werden gezien (Reuters via Zonebourse). De obligatierente is het jaarlijkse rendement voor een belegger die een staatsobligatie koopt en aanhoudt. Als obligatiekoersen dalen, stijgt dat rendement en moet een overheid bij de uitgifte van nieuwe schuld die hogere rente betalen.

Het renteverschil tussen Frankrijk en Duitsland naderde 100 basispunten, oftewel één vol procentpunt (Reuters via Boursorama). Deze spread laat zien hoeveel extra rente Frankrijk voor leningen betaalt ten opzichte van Duitsland. Ook de Italiaanse, Spaanse, Belgische en Nederlandse rentes liepen op, maar hun spreads veranderden nauwelijks. Frankrijk week dus duidelijk af.

Een gezamenlijke schok trof iedereen

Achter het grootste deel van de rentestijging in Europa gingen dezelfde factoren schuil: hogere inflatie en strakker monetair beleid. In augustus bedroeg de inflatie in de eurozone 3,3%, terwijl energie op jaarbasis 14,3% duurder werd (Eurostat). Brentolie kostte bijna $ 108 per vat (SIC Notícias). Op 10 september kondigde de ECB een renteverhoging van 25 basispunten aan, waarmee de depositorente per 16 september naar 2,50% ging. Op 15 september gold overigens nog het tarief van 2,25% (ECB). Ook de Amerikaanse staatsrente van bijna 4,8% gaf de Europese rente een zet omhoog, omdat internationale beleggers veilige staatsobligaties voortdurend over landsgrenzen heen vergelijken (Bundesbank).

In de eerste twee weken van september steeg de Italiaanse rente met ongeveer 23 basispunten, terwijl de Italiaanse spread slechts 4 basispunten opliep (la Repubblica, Borsa Italiana). De Spaanse spread nam met ongeveer 4–5 basispunten toe (El Español). In beide landen volgde de rente vrijwel volledig de Duitse beweging. De markt prijsde staatsobligaties gezamenlijk opnieuw in; Italië en Spanje werden niet afzonderlijk afgestraft.

De extra rekening voor Frankrijk

Bij Frankrijk werkte het anders. De rente steeg in dezelfde twee weken met ongeveer 28–31 basispunten, waarvan circa 13–15 basispunten voortkwamen uit een grotere spread en niet uit de stijging van de Duitse rente (Banque de France). Bijna de helft van de Franse rentestijging had daarmee een politieke in plaats van mondiale oorzaak. Zoals we vorige week meldden, is de Franse risicopremie ten opzichte van Duitsland inmiddels de hoogste sinds 2012. Reuters koppelde die oplopende premie rechtstreeks aan de zorgen over de verdeelde Assemblée nationale en de politieke problemen rond de goedkeuring van de begroting voor 2027 (Reuters via Boursorama).

Frankrijk kan nog altijd zonder problemen geld ophalen. Op 3 september verkocht het Franse schuldagentschap voor € 13,5 miljard aan obligaties, verdeeld over vier uitgiften; beleggers schreven gezamenlijk in op meer dan twee keer het aangeboden bedrag (Zonebourse). Herfinanciering is inmiddels wel duurder. Omdat overheden hun schuld geleidelijk vernieuwen, stapelen die extra kosten zich in de loop der jaren op. De gemiddelde looptijd van de Franse staatsschuld bedraagt meer dan acht jaar (AFT). De huidige rente vervangt de lagere rente uit het verleden dus pas wanneer oude obligaties aflopen.

België biedt een bruikbare vergelijking. Het Belgische schuldagentschap berekent dat een permanente renteschok van 100 basispunten de rentelasten in 2026 met ongeveer € 178 miljoen zou verhogen. Tegen 2031 loopt die extra rekening op tot € 3,9 miljard per jaar (The Brussels Times). Bescheiden jaarlijkse stijgingen worden zo toch een forse structurele kostenpost.

Wie wint en wie verliest

Hogere rentes zijn gunstig voor spaarders en beleggers die nieuwe obligaties kopen. De depositorente bij banken beweegt echter nauwelijks mee. Op direct opvraagbare tegoeden in de eurozone ontvingen spaarders in juli nog slechts 0,28% rente (ECB). Banken houden het renteverschil vooralsnog zelf.

Nieuwe kredietnemers krijgen de stijging wel doorberekend. In Nederland liep het gemiddelde aanbod voor hypotheken met een rentevaste periode van tien jaar in vier weken met 14 basispunten op tot 4,22% op 13 september (Van Bruggen). Hypotheekrentes hangen af van een combinatie van swaprentes, financieringskosten van banken en verwachtingen over het ECB-beleid, en dus niet alleen van staatsrentes. De richting is niettemin helder: lenen wordt duurder. Huiseigenaren met een vaste rente merken daar pas iets van zodra hun rentevaste periode afloopt.

Europa betaalt voor de hogere inflatie en het krappere monetaire beleid. Daarbovenop betaalt Frankrijk een premie voor politieke onzekerheid. De beschikbare spreadgegevens wijzen niet op bredere fragmentatie binnen de eurozone. Of de Franse opslag beheersbaar blijft, hangt af van de stemming over de begroting voor 2027 in de Assemblée nationale.