G7 geeft diesel voorrang bij olievrijgave

De G7-landen spraken op 2 oktober af om in vier maanden tijd 100 miljoen vaten olie en brandstoffen vrij te geven. Dat gebeurt onder coördinatie van het Internationaal Energieagentschap (IEA), dat de noodvoorraden van rijke landen organiseert (G7-verklaring). In de eerste 20 dagen moeten 'aanzienlijke' hoeveelheden diesel beschikbaar komen (Canadese publicatie van de verklaring). De leiders maakten niet bekend welk deel van het totaal nieuw is toegezegd en welk deel al in maart was beloofd.

Europa heeft een specifieke reden om op diesel te letten. In de eerste helft van 2026 kwam 46% van de Europese dieselvraag uit import. De Verenigde Staten leverden 40% van die import, blijkt uit onderzoek van BNP Paribas. Wegvervoerders, boeren en automobilisten met een dieselauto zijn daardoor sterk afhankelijk van Amerikaanse raffinaderijen.

De afspraak kwam een dag nadat Washington er bij Europa op had aangedrongen de eigen dieselvoorraden aan te spreken en beperkingen op de Amerikaanse dieseluitvoer had geopperd (To Brief). In de verklaring bevestigden de leiders opnieuw dat ze de energie-uitvoer tussen G7-landen niet zullen beperken. President Emmanuel Macron zei dat Donald Trump duidelijk had gemaakt dat er geen verboden zouden komen (EFE). Het is een politieke toezegging, geen bindende regel, maar ze geldt wel voor de aanvoer waarop Europa het meest leunt.

Waarom diesel voorrang krijgt

Noodvoorraden zijn brandstoffen die overheden of bedrijven met een wettelijke voorraadplicht achter de hand houden voor een verstoring. Een opgeslagen vat diesel kan na verkoop en transport meteen naar distributeurs. Een vat ruwe olie moet eerst worden geraffineerd, en dat kan alleen als raffinaderijen ongebruikte capaciteit hebben.

Het IEA waarschuwde in maart dat diesel en vliegtuigbrandstof extra kwetsbaar waren, omdat de raffinage niet altijd even snel kan opschalen als het aanbod van ruwe olie (IEA). Om die flessenhals te verlichten, beloofden de leiders onderhoud aan raffinaderijen te spreiden, zodat installaties niet tegelijk stilliggen. Ook zullen ze niet-G7-landen vragen meer diesel te raffineren (Canadese publicatie van de verklaring). Beide zijn voornemens; extra brandstof hebben ze nog niet opgeleverd.

De verklaring verdeelt de volumes niet per land. Niets wijst erop dat de diesel die als eerste beschikbaar komt in Europa wordt verkocht en niet op andere G7-markten. De Europese Commissie zei dat de dieselvoorziening in de EU voorlopig stabiel was, maar dat de prijzen hoog bleven door krapte op de wereldmarkt (Europese Commissie). Omdat die krapte wereldwijd is, kan extra diesel elders ook Europese prijzen drukken. Dat is een gevolgtrekking; niemand heeft het effect gekwantificeerd.

Wat in maart al was beloofd

In maart spraken de 32 IEA-leden af 400 miljoen vaten beschikbaar te stellen: de grootste gezamenlijke vrijgave uit noodvoorraden van het agentschap (IEA). De tekst van oktober vraagt het IEA toe te zien op de 'volledige uitvoering' van die toezeggingen uit maart. Ook staat erin dat bij de nieuwe vrijgave rekening wordt gehouden met wat al is geleverd (G7-verklaring, Reuters via Euronext). De documenten maken niet duidelijk in hoeverre de twee afspraken overlappen.

Er blijven twee vragen over. De eerste is hoeveel vaten nieuw zijn toegezegd. De tweede is hoeveel er daadwerkelijk zijn aangeboden of geleverd, en waar. Een eerdere toezegging die sneller wordt uitgevoerd, levert de komende weken nog steeds brandstof op, ook als het totaal er niet door groeit.

Nederland laat zien waarom dat onderscheid ertoe doet. Op 1 oktober bood de Nederlandse regering aan vanaf 2 oktober een extra partij diesel en benzine uit te geven, als onderdeel van haar bestaande toezegging uit maart en niet van een nieuwe (Nederlandse regering). Zo komen in oktober vaten uit de maarttoezegging beschikbaar naast de nieuwe G7-aankondiging. De Nederlandse mededeling beschrijft een aanbod. Daaruit blijkt niet dat afnemers de brandstof hebben gekocht of dat die is geleverd.

Als extra diesel de pomp bereikt, profiteren vooral bedrijven die veel diesel verbruiken, zoals wegvervoerders en boeren. De nu aangesproken voorraden moeten op termijn worden aangevuld; de leiders hebben het IEA om advies gevraagd over hoe dat moet gebeuren (G7-verklaring). Wie de kosten draagt, hangt af van de vraag of overheden of voorraadplichtige bedrijven de vaten bezitten. De verklaring zegt daar niets over.

De G7 heeft een tijdpad vastgesteld waarin diesel voorrang krijgt en heeft op papier beloofd de uitvoer naar bondgenoten niet te beperken. Het vervolgrapport van het IEA wordt binnen 20 dagen verwacht (Canadese publicatie van de verklaring). Daarin moet per land staan hoeveel er nieuw is toegezegd, hoeveel brandstof daadwerkelijk is geleverd en waar die naartoe ging. Tot het rapport verschijnt, kan niemand buiten de betrokken regeringen zeggen hoeveel extra diesel de 100 miljoen vaten opleveren.