Zeven onbekende eisen houden Hormuz dicht

Het scheepvaartverkeer door de Straat van Hormuz is teruggevallen tot een fractie van het niveau van voor de oorlog. Iran zegt nu dat de zeestraat gesloten blijft totdat Washington aan zeven voorwaarden voldoet die het niet openbaar heeft gemaakt. Europese reders, verzekeraars en gasinkopers wachten daardoor op eisen die ze niet kunnen inzien. Zelfs een akkoord zou de schepen bovendien niet vanzelf terugbrengen.

De voorzitter van het Iraanse parlement, Mohammad Bagher Ghalibaf, zei zondag 4 oktober dat de zeestraat gesloten zou blijven totdat de Verenigde Staten voldoen aan zeven voorwaarden „op basis van het memorandum van Islamabad”, meldde Nournews. Welke voorwaarden dat zijn, somde hij niet op. Ook het memorandum is niet openbaar. Het Duitse ministerie van Buitenlandse Zaken beschrijft een Amerikaans-Iraanse verklaring uit juni 2026 waarin het voornemen stond de gevechten te staken. De afspraken zijn niet gepubliceerd en ook daarna gingen de aanvallen door (Auswärtiges Amt).

Wat Iran publiekelijk heeft gevraagd

Iraanse media hebben eisen beschreven zonder ze in een lijst te publiceren. In een analyse van 29 september schreef Nournews dat het pakket niet officieel bekend was gemaakt (Nournews).

Daarin werden vier eisen genoemd waarover functionarissen hadden gesproken. Iran wil dat de oorlog op alle fronten eindigt, ook in Libanon, en dat de Amerikaanse zeeblokkade van Iraanse havens wordt opgeheven. Ook wil het land dat beperkingen op de olie-export verdwijnen en bevroren tegoeden worden vrijgegeven. Uit de berichtgeving valt niet op te maken of deze vier eisen deel uitmaken van Ghalibafs lijst van zeven. Buiten de onderhandelingen weet dus niemand of Iran zondag iets nieuws heeft toegevoegd.

De strijd om de volgorde

De huidige onderhandelingen begonnen bij de Verenigde Naties, waar minister van Buitenlandse Zaken Abbas Araghchi een plan voor zeven dagen voorstelde, onder bemiddeling van Qatar (UN). Washington zou gedurende vier of vijf dagen als eerste stappen zetten (Franceinfo). Iran zou pas daarna, op de zesde dag, de zeestraat heropenen. Donald Trump wees het plan op 26 september af zonder te zeggen welk onderdeel hem tegenstond (The Hill), zoals we destijds meldden (To Brief).

Araghchi kreeg rond 29 en 30 september via Qatarese bemiddelaars in Doha een reactie van de Amerikanen (Reuters via Internazionale). Een functionaris die over de gesprekken was bijgepraat, zei dat het voornaamste geschilpunt de volgorde van de stappen was. Zondag zei het Iraanse ministerie van Buitenlandse Zaken dat de Amerikaanse voorstellen vooral over het Iraanse nucleaire programma gingen, terwijl Teheran eerst afspraken over Hormuz wil (Xinhua). Geen van beide partijen heeft de Amerikaanse tekst gepubliceerd.

Het Iraanse plan benoemt concrete stappen en legt de volgorde vast. Volgens de berichtgeving richt het Amerikaanse bezwaar zich op die volgorde. Als de blokkade vroeg wordt opgeheven, geeft Washington een belangrijk drukmiddel uit handen: US Central Command, het Amerikaanse militaire hoofdkwartier voor het Midden-Oosten, meldde dat het tot 23 september 115 commerciële schepen had omgeleid die naar of van Iraanse havens voeren (CBS). Een staakt-het-vuren in Libanon hangt bovendien af van Israël; een Amerikaanse handtekening kan dat land daar niet aan binden.

Waarom een handtekening de schepen niet meteen terugbrengt

Windward, een bedrijf dat scheepvaart volgt, telde op 29 september 17 doorvaarten, tegenover ongeveer 135 per dag voor de oorlog (Argus). Op 1 oktober werd opnieuw een tanker geraakt door een projectiel waarvan de herkomst onbekend was (gCaptain).

Uiteindelijk bepalen verzekeraars wanneer schepen terugkeren. De oorlogsrisiopremies, de extra premie voor verzekering tegen oorlogsschade, liepen eind augustus op tot 3–8% van de scheepswaarde, tegenover ongeveer 0,25% voor de oorlog, aldus het Verbond van Verzekeraars (Verbond van Verzekeraars). Volgens het Verbond hangt dekking af van bevestigde mijnenruiming en een incidentvrije staat van dienst.

Washington probeert de markt gerust te stellen. In Rotterdam noemde de Amerikaanse marineofficier Matthew Kawas de zeestraat op 1 oktober „open” en riep hij verzekeraars op dekking te blijven bieden (Schuttevaer). Nederlandse reders antwoordden dat een positief signaal niet volstaat zolang de doorvaart niet veilig en betrouwbaar is (Transport Online).

Europa merkt de gevolgen al. De Italiaanse energieleverancier Edison had 35 ladingen vloeibaar aardgas uit Qatar misgelopen (Staffetta Quotidiana). Overheden kunnen de vaarroute veiliger maken, maar het voornaamste Europese aanbod hangt af van een akkoord: Emmanuel Macron zei op 18 september dat Frankrijk pas na een akkoord een defensieve begeleidingsmissie zou voorbereiden (Élysée). Geen enkele regering kan verzekeraars verplichten de dekking te herstellen.

Ghalibaf heeft reders geen publieke maatstaf gegeven waarmee zij kunnen inschatten wanneer Iran de zeestraat heropent. Een akkoord moet vervolgens veilige, verzekerde doorvaarten opleveren. Voor de Europeanen die op Qatarees gas wachten, is die tweede toets belangrijker dan de eerste.