Iran dreigt schepen op Omaanse Hormuzroute

De marine van de Iraanse Revolutionaire Garde zei vrijdag 9 oktober dat zij de gastanker NV Sunshine had aangevallen omdat die een route ten zuiden van de Straat van Hormuz gebruikte die Iran als ongeoorloofd beschouwt. Daarbij zou een grote brand in de machinekamer zijn ontstaan (Tasnim). Geen onafhankelijke bron heeft de aanval bevestigd. De waarschuwing die Iran eraan verbond, is wel duidelijk: schepen op routes die de Garde afwijst, kunnen overal in de regio worden achtervolgd en bestraft. Dat raakt elke Europese rederij die een passage door Omaanse wateren overweegt.

Wat Iran eist en welke route Oman heeft geopend

Schepen die de Golf verlaten, krijgen nu twee sets instructies. Teheran heeft doorvaartvoorwaarden gepubliceerd die voor elk schip een Iraanse vergunning eisen, een vaste corridor bij het Iraanse eiland Larak voorschrijven en iedere andere route verbieden (Iranian passage terms). Uit openbare informatie blijkt niet of de NV Sunshine zo’n vergunning heeft aangevraagd of gekregen.

Oman, de andere kuststaat aan de zeestraat, heeft een tijdelijke corridor door zijn eigen wateren geopend. Die route stelde het land in met de Internationale Maritieme Organisatie, de VN-organisatie die regels voor de internationale scheepvaart opstelt (Omani notice).

Teheran werkte toe naar de claim van vrijdag. Op 7 oktober waarschuwde een Iraanse adviseur dat de zuidelijke route langs de Omaanse kust binnenkort zou worden geblokkeerd (Reuters). Na een week met steeds meer incidenten met tankers in de zeestraat presenteerde de Garde de aanval op de NV Sunshine vervolgens als handhaving van die dreiging (To Brief).

Die opeenvolging laat zowel de grenzen van de Iraanse macht als haar bereik zien. De Omaanse corridor loopt immers door Omaanse wateren, en uit de berichtgeving blijkt niet dat Iran bevoegd is die te sluiten. Teheran ontleent zijn invloed aan de dreiging met geweld. De meest voor de hand liggende lezing van de verklaring over de NV Sunshine is dat Iran die dreiging geloofwaardig wil laten lijken.

Een aanval die alleen op Iraans woord berust

De Garde noemde geen coördinaten of wapen, gaf geen verklaring van de bemanning en verstrekte geen schadebeeld. Iraanse media zijn het zelfs niet eens over de dag. Volgens Tasnim vond de aanval enkele uren voor het bericht van vrijdag plaats; Mehr dateerde die op donderdag 8 oktober (Mehr).

Over het schip zelf bestaat weinig onduidelijkheid. De NV Sunshine is een LPG-tanker onder Vietnamese exploitatie. Berichten die het schip een LNG-tanker noemen, verwarren twee verschillende scheepstypen (Nhat Viet, VesselFinder).

Volggegevens kunnen niet uitwijzen wat er met het schip is gebeurd. Een aan de NV Sunshine gekoppeld positiesignaal liet het schip op de middag van 9 oktober voor anker liggen bij Ras Laffan in Qatar (MyShipTracking). Dat past bij een schip dat niet is geraakt, maar ook een beschadigd schip kan na een brand verder varen. De Deense maritieme autoriteit waarschuwt voor een groot risico op signaalstoring in de Golf, waardoor deze gegevens minder betrouwbaar zijn (Danish Maritime Authority).

De enige bevestigde brand van die vrijdag was op een ander schip. UKMTO, het waarschuwingscentrum van de Britse marine voor de commerciële scheepvaart, meldde dat een niet nader genoemd schip 13 zeemijl uit de kust van de VAE was geraakt. De brand werd later geblust (UKMTO). Maritieme bronnen vertelden Reuters dat het ging om de geladen ruwe-olietanker GEM NO.2. Niemand heeft de verantwoordelijkheid voor die aanval opgeëist (gCaptain).

Wie bepaalt of schepen uitvaren

Sommige Europese rederijen bleven al vóór deze week uit de zeestraat. In februari legde Hapag-Lloyd zijn doorvaarten door Hormuz stil vanwege een veiligheidsafsluiting (Hapag-Lloyd). De nieuwe Iraanse waarschuwing richt zich op de rederijen die nog wel varen, vooral op schepen die de Omaanse route kiezen in plaats van die van Teheran.

Iran dreigt schepen die routes gebruiken die het afwijst overal in de Golf te achtervolgen, terwijl de beweerde aanval op de NV Sunshine onbevestigd blijft. Nhat Viet en de Vietnamese maritieme autoriteiten kunnen het beste zeggen in welke staat het schip verkeert. Zolang zij zwijgen, blijft de lezing van Teheran voorlopig onweersproken. Iran kan niet bepalen of de Omaanse corridor in gebruik blijft. Die keuze ligt bij de scheepseigenaren, die het risico van de overtocht moeten afwegen tegen de kosten van een Iraanse vergunning of van wegblijven, en bij de Europese regeringen onder wier vlag veel van die schepen varen.