Ierland ontziet landbouw bij EU-begrotingskorting van €141 miljard

Ierland stelt voor de begrotingsplannen van de Europese Commissie voor 2028-2034 met € 141 miljard te verlagen, ongeveer 8%, terwijl landbouwsubsidies en regionale steun vrijwel ongemoeid blijven (onderhandelingsdocument van de Raad). Onderzoek, defensie en buitenlands beleid vangen de bezuiniging op. Landen die een kleinere begroting willen, krijgen een lager totaal en moeten nu aangeven waarop ze nog meer willen bezuinigen om de veel grotere besparingen te halen die ze hebben geëist.

De bezuiniging van € 141 miljard is berekend in prijzen van 2025, zonder inflatie. Berichten over een bezuiniging van € 159 miljard gaan over hetzelfde concept, maar rekenen met de verwachte inflatie en gebruiken dus lopende prijzen (Reuters). Ierland stelde de tekst op omdat het dit halfjaar het voorzitterschap van de Raad bekleedt. Dat voorzitterschap rouleert onder de lidstaten; het land dat aan de beurt is, leidt de onderhandelingen tussen de regeringen.

Wat Ierland beschermt en waarop het bezuinigt

Het concept is een onderhandelingsdocument: een compromisvoorstel van het voorzitterschap dat geen regering bindt. Het houdt de gegarandeerde ondergrens voor inkomenssteun aan boeren op € 261,013 miljard, vrijwel ongewijzigd. Daarnaast verhoogt het een gezamenlijke begrotingspost, die cohesiegeld (EU-fondsen voor armere regio's) met andere programma's bundelt, tot € 410,080 miljard (onderhandelingsdocument van de Raad).

De besparingen komen van andere posten. Ten opzichte van het Commissievoorstel gaat er € 66,605 miljard minder naar onderzoek, industrieel concurrentievermogen en veiligheid. Het buitenlands beleid verliest € 33,064 miljard, waaronder steun voor landen die bij de EU willen komen en voor Oost-Europese buurlanden (New Union Post).

Thomas Byrne, de Ierse minister voor Europese Zaken, noemt de tekst een compromis dat de onderhandelingen verder moet helpen (RTÉ). De opzet biedt beide kanten iets. Landen die de uitgaven willen beperken, krijgen een lager totaalbedrag. Landen die afhankelijk zijn van landbouw- en regiosteun behouden die middelen.

Die tweede groep is groot. Op 2 oktober eisten 17 regeringsleiders, onder wie de Italiaanse Giorgia Meloni en de Roemeen Nicușor Dan, in een brief dat landbouw- en cohesiesteun behouden blijven (Sloveense regering), zoals we destijds berichtten (To Brief).

Waarom de begrotingshaviken nog ontevreden zijn

Zes landen betalen meer aan de EU-begroting dan ze eruit terugkrijgen: Duitsland, Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Finland en Zweden. In augustus pleitten zij voor bezuinigingen van "enkele honderden miljarden euro's", verdeeld over alle uitgavenposten (gezamenlijke verklaring). Ierland blijft daar ver bij achter. De Duitse bondskanselier Friedrich Merz zei dat de voorgestelde omvang geen basis voor een akkoord was (Tagesschau).

Finland laat zien waar deze groep vastloopt. Premier Petteri Orpo noemde de besparingen te klein. Tegelijk klaagde hij dat juist defensie, onderzoek en nieuwe technologie een te groot deel van de rekening krijgen (STT/Suomenmaa). In een voorstel dat landbouw en regio's buiten schot laat, vraagt hij dus om een kleinere begroting én bescherming van de posten waarop wordt bezuinigd.

Het Europees Parlement maakt om de tegenovergestelde reden bezwaar. De leidende begrotingsonderhandelaars, Siegfried Mureșan en Carla Tavares, verwierpen het concept op 10 oktober. Volgens hen verzwakken bezuinigingen op concurrentievermogen en buitenlands beleid Europa's vermogen om te investeren, partners te steunen en op crises te reageren (Europees Parlement).

Wie kan het akkoord blokkeren

Voor de zevenjarige begroting is unanieme goedkeuring nodig van alle 27 regeringen. Daarna moet het Parlement instemmen met een meerderheid van zijn leden (artikel 312). Elke regering kan het akkoord dus blokkeren. Het Parlement kan instemming weigeren, maar kan het kader niet herschrijven: het kan alleen goed- of afkeuren wat de regeringen overeenkomen. De leiders bespreken de tekst op hun top van 15 en 16 oktober (agenda van de Europese Raad).

De zes nettobetalers willen veel dieper snijden dan Ierland voorstelt. Het Ierse concept laat zien hoe lastig dat wordt zodra landbouw en regionale steun worden ontzien: de besparingen komen dan terecht bij onderzoek, veiligheid en buitenlands beleid, juist de terreinen die de zes zelf voor Europa van belang noemen. Een kanttekening is wel nodig. De zes hebben geen uitgewerkt alternatief gepubliceerd; we weten dus nog niet waar ze de extra miljarden zouden vinden. Tot Berlijn, Den Haag en hun partners met zo'n plan komen, is de Ierse tekst de enige concrete uitwerking van de afruil die op tafel ligt.