Kyivse centrales getroffen, bestandsoverleg stokt

Bij de aanval die op de avond van 13 oktober begon, vielen in Kyiv vijf doden en raakten 36 mensen gewond, meldde de stadspolitie (Kyiv police). Minstens 600.000 mensen kwamen zonder stroom te zitten, aldus president Volodymyr Zelenskyy (Zelenskyy). Twee dagen eerder had Donald Trump verklaard dat een energiebestand van kracht was, maar een functionaris van het Witte Huis sprak slechts van een voorstel waarover Rusland zich nog boog. Mogelijk zouden in eerste instantie alleen de Oekraïense aanvallen op Russische raffinaderijen onder het voorstel vallen; pas later zouden ook energiecentrales en stroomnetten worden beschermd (Axios).

Tot de doelwitten behoorden de warmtekrachtcentrales van Kyiv, die zowel elektriciteit als stadsverwarming leveren. Nu de winter nadert, voorzien die centrales woningen dus van stroom én warmte.

Een bericht, geen akkoord

Op 11 oktober schreef Trump dat een 'ENERGY CEASEFIRE' onmiddellijk van kracht was en dat beide partijen ermee hadden ingestemd (Trump). Het bericht bevatte geen tekst, geen lijst met beschermde locaties, geen procedure om het bestand in werking te laten treden en geen manier om schendingen vast te stellen.

Moskou heeft het voorstel niet aanvaard. Op 14 oktober zei Kremlinwoordvoerder Dmitry Peskov dat de reikwijdte van het bestand niet was vastgelegd en dat het overleg erover doorging (Kyiv Independent). Zelenskyy noemt de nieuwe aanvallen een schending, net als na de eerdere aanval op een centrale in Kyiv (To Brief). Niemand heeft een tekst, begintijd of toezichtregeling overgelegd waar beide partijen mee instemmen. Daardoor valt niet vast te stellen of er ooit een bestand van kracht was dat geschonden kon worden.

Wat de raffinaderijen waard zijn

Kyiv biedt een wederzijdse regeling aan: Oekraïne stopt met aanvallen op Russische raffinaderijen en dieselinstallaties als Rusland zijn aanvallen op het Oekraïense energiesysteem staakt. De aanvallen op raffinaderijen zijn een van de weinige manieren waarop Kyiv Rusland zelf economische schade kan toebrengen. Daarmee vormen ze een onderhandelingsmiddel, geen bijzaak.

Daarom is de volgorde van belang. Als de eerste fase alleen raffinaderijen zou omvatten, zou Kyiv zijn onderhandelingsmiddel opgeven terwijl Oekraïense energiecentrales en onderstations kwetsbaar bleven. Kyiv dringt er dan ook op aan dat elke pauze het stroomnet beschermt.

Ook Washington heeft mogelijk een drukmiddel. Europese functionarissen vertelden de Financial Times dat Amerikaanse functionarissen Kyiv en Europese hoofdsteden hadden gewaarschuwd voor mogelijke gevolgen (Financial Times). Volgens die functionarissen zou Washington de inlichtingen die het met Oekraïne deelt kunnen beperken en leveringen van Amerikaanse wapens kunnen vertragen, ook al betalen bondgenoten die wapens. Dat zou gebeuren als Oekraïne de aanvallen op raffinaderijen niet staakt.

Washington heeft dit bericht niet bevestigd. Er is geen bevel opgedoken om een inlichtingenstroom stop te zetten of een wapenlevering te schrappen. Klopt het bericht, dan laat de waarschuwing zien dat Washington de aanvallen op raffinaderijen ziet als de eerste concessie die het van Kyiv wil.

Europa dringt aan, maar de besluiten liggen elders

Europese regeringen steunen een pauze die het stroomnet beschermt. De Duitse regeringswoordvoerder Stefan Kornelius zei dat Berlijn geen aanwijzing zag dat Rusland daarmee zou instemmen, gezien de hervatte aanvallen en de dodelijke slachtoffers (MDR). Voor de jongste aanval had de Franse president Emmanuel Macron opgeroepen tot een bestand dat voor beide partijen bindend is (Élysée).

In Rome steunde premier Giorgia Meloni in de Senaat een wederzijdse stop op de aanvallen. Haar meerderheid nam een resolutie aan die de regering opdraagt diplomatiek aan te dringen op een onmiddellijke pauze (Sky TG24). Ook zei ze dat Europa een vertegenwoordiger nodig heeft voor de gesprekken, met een mandaat van alle 27 EU-regeringen (Italian Senate). Zo'n gezant zou namens het hele blok aan tafel kunnen spreken, zodat hoofdsteden niet één voor één bij Washington hoeven aan te dringen.

Haar voorstel laat zien waar de beslissingsmacht nu ligt. Washington en Moskou bepalen de voorwaarden. Kyiv beslist of het zijn eigen aanvallen staakt en kan een akkoord dat alleen raffinaderijen omvat afwijzen. Europese regeringen kunnen druk uitoefenen, geld beschikbaar stellen en bezwaar maken. Sommige wapens waarvan Washington volgens de berichtgeving de levering zou vertragen, worden door bondgenoten betaald, maar geen enkele Europese regering onderhandelt over de tekst.

Trump kondigde een bestand aan voordat Washington, Moskou en Kyiv het eens waren over de reikwijdte. Daarna bleef Rusland Oekraïense energievoorzieningen aanvallen, terwijl het Kremlin de reikwijdte nog altijd onduidelijk noemt. Berichten dat Washington Kyiv onder druk zet om de aanvallen op raffinaderijen te staken, zijn niet bevestigd. Ze laten wel zien welke concessie als eerste op tafel lag.