Lage Donau dwingt Roemeense stroomkopers bij te kopen

Beide reactoren van de Roemeense kerncentrale Cernavodă blijven uitgeschakeld totdat de Donau veilige bedrijfsvoering mogelijk maakt. Dat meldde exploitant Nuclearelectrica op 11 oktober, zonder een datum voor herstart te noemen (Nuclearelectrica). De mededeling haalt geen extra stroom van het net, maar verlengt de stilstand die in de zomer begon. De kosten komen eerst terecht bij de bedrijven die de elektriciteit van de centrale vooraf hadden ingekocht.

Unit 1 werd op 28 juli gecontroleerd stilgelegd; Unit 2 volgde op 13 augustus (bekendmaking Unit 1, bekendmaking Unit 2). Een studie naar de Roemeense stroomvoorziening in 2020–2025 raamde het gezamenlijke nettovermogen op ongeveer 1,3 GW (toereikendheidsstudie). Nettovermogen is de hoeveelheid stroom die een centrale aan het net kan leveren nadat ze haar eigen verbruik heeft gedekt. Het gaat om een planningsraming; de cijfers zeggen niet hoeveel stroom er op een bepaalde dag ontbrak.

Waarom een stilgelegde reactor de rivier nog nodig heeft

Als een reactor wordt uitgezet, stopt de kettingreactie. De splijtstof blijft wel vervalwarmte afgeven, warmte die vrijkomt bij radioactief verval. Pompen moeten die warmte afvoeren. Volgens Nuclearelectrica verkeren beide reactoren in een veilige stilstand en blijven hun veiligheidsfuncties in stand (Nuclearelectrica). Petre Min, hoofd van het responsteam bij de nucleaire toezichthouder CNCAN, zei dat de stilgelegde reactoren nog altijd Donauwater nodig hebben. De medewerkers leiden daarom meer water naar de inlaat (HotNews).

De beschikbare hoeveelheid water komt dicht bij de grens. Op 10 oktober meldde waterautoriteit ANAR bij Cernavodă een peil van −259 cm, drie centimeter boven het niveau van −262 cm. Daaronder kunnen de koelwaterpompen niet meer betrouwbaar water aanzuigen (Agerpres). De mintekens geven de afstand tot een vast meetpunt aan; het gaat dus niet om een negatieve waterdiepte.

Om het peil te verhogen, liet ANAR tussen 10 en 18 oktober 20 kubieke meter water per seconde extra vrij uit het stuwmeer Iezer (Mediafax). We berichtten over die lozing toen ze begon (To Brief). Er zijn nog geen openbare metingen die laten zien hoeveel van dat water de pompen van de centrale bereikt.

Een hoger peil op de meetlat is op zichzelf niet genoeg om de reactoren weer op te starten. De grens van −262 cm zegt alleen of de pompen water kunnen aanzuigen. De exploitant moet beoordelen of de omstandigheden veilige bedrijfsvoering toelaten; een concreet peil waarbij herstart mogelijk wordt, heeft het bedrijf niet bekendgemaakt (Nuclearelectrica). Ook van de rivier zelf komt voorlopig weinig verlichting. Op 7 oktober zei staatssecretaris Cristian Bușoi van Energie dat de ramingen voor de komende tien dagen geen aanhoudende stijging van de Donau lieten zien (Digi24).

Wie betaalt voor de ontbrekende stroom

De stroomvoorziening bleef op peil zonder de centrale. Uit openbare cijfers van netbeheerder Transelectrica bleek dat de kernenergieproductie op 11 oktober nul was. Windenergie, zonne-energie en import vulden het gat op. De netto-import, dus de stroom die Roemenië uit het buitenland kocht min de stroom die het verkocht, bedroeg die dag gemiddeld 446 MW (Solar Industry).

De eerste financiële druk ligt bij de afnemers. Nuclearelectrica had de stroom van de centrale vooraf verkocht aan energieleveranciers en grote verbruikers. Voor een deel van die contracten heeft het bedrijf inmiddels overmacht gemeld: volgens die meldingen verhinderen omstandigheden buiten zijn macht dat het kan leveren (BVB). De afnemers hebben de stroom nog steeds nodig en moeten zelf vervangende levering regelen.

Bușoi schatte de contractuele hoeveelheid die moet worden vervangen op ongeveer 900 MW. Afnemers kopen die stroom op de day-aheadmarkt, een veiling voor levering de volgende dag, of halen tijdens piekuren elektriciteit uit buurlanden als Bulgarije. Dat kan aanzienlijk duurder uitvallen dan de oorspronkelijke contracten (Digi24). Die 900 MW is geen tweede uitval: het is het deel van de ontbrekende productie uit Cernavodă dat al was verkocht.

De mededeling van 11 oktober verlengt de bestaande schaarste, maar vergroot die niet (Nuclearelectrica). Zolang de stilstand duurt, moeten afnemers met een overmachtmelding die stroom op de vrije markt inkopen en zelf het prijsverschil met hun oorspronkelijke contract dragen (BVB). Huishoudens merken de hogere kosten alleen als hun leverancier die doorberekent. Dat hangt af van hun contract en van hoe lang de Donau laag blijft. Bușoi verwierp berichten over een stijging van de energierekening met 50%, maar verwacht wel flinke prijsdruk als het aanbod krap blijft (Jurnalul).