Lage Donau bedreigt Roemeense stroom

Bij Cernavoda, aan de benedenloop van de Donau in Roemenië, voert de rivier nog ongeveer 1.600 kubieke meter water per seconde af. Dat is minder dan 40% van het normale julidebiet (Digi24, Bloomberg). Kernreactoren zijn in wezen warmtemachines. Ze maken elektriciteit, maar de restwarmte moet worden afgevoerd met rivierwater dat door koelsystemen wordt gepompt. Zakt de rivier te ver, dan kunnen die pompen niet meer veilig draaien. Reactorblokken gaan dan van het net. Daarmee verdwijnt juist de stroom die niet afhankelijk is van wind of zon.

Roemenië kondigde op 31 juli een nationale energie-alarmfase af voor augustus. Dat is een technische maatregel voor het energiesysteem, geen constitutionele noodtoestand (Mediafax). Demissionair premier Ilie Bolojan zei dat de droogte ongeveer 20% van de nationale elektriciteitsproductie kan raken (RRI, Agerpres). De kwetsbaarste uren liggen tussen 20.00 en 23.00 uur, wanneer zonne-energie wegvalt terwijl huishoudens nog volop stroom gebruiken.

Hetzelfde rivierprobleem breidt zich inmiddels uit. De Hongaarse centrale Paks draait nog op ongeveer halve kracht. De Bulgaarse centrale Kozloduy staat onder verscherpt toezicht. Zoals To Brief vorige week al schreef (To Brief), had de hittegolf blok 1 van Cernavoda toen al stilgelegd. Sindsdien is de situatie verder verslechterd.

Schepen laten zinken om een reactor te redden

Blok 1 van Cernavoda werd op 28 juli losgekoppeld van het net. Het ministerie van Energie waarschuwde dat het doorduwen van de koelpompen bij zo'n lage waterstand schade kon veroorzaken waarvoor tot een jaar reparatietijd nodig zou zijn (Agerpres). Blok 2 kwam op 30 juli door een nachtelijke beoordeling heen en bleef onder streng toezicht aangesloten (Curs de Guvernare, Romania Insider).

Om die laatste reactor aan de praat te houden, trok Bolojan 7 miljoen lei uit de regeringsreserve uit voor noodwerkzaamheden bij een riviersplitsing stroomopwaarts. Daarmee moet meer water richting het innamebekken van Cernavoda worden geleid. Ambtenaren bespraken zelfs het laten zinken van metalen duwbakken om de hoofdstroom naar de centrale te sturen (Adevarul, Digi24). Roemenië past dus fysiek een stuk rivier aan voor één kernreactor.

Dezelfde rivier, dezelfde klem

Hongarije staat er nog slechter voor. Bij Paks zakte de Donaupeilstok op 30 juli naar -122 cm, een laagterecord (kormany.hu). Op 31 juli lag één blok stil en draaide een ander op halve kracht, waardoor de centrale nog ongeveer de helft van haar capaciteit leverde. Exploitant MVM waarschuwde dat een volledige stillegging binnen enkele dagen onvermijdelijk kan worden (MVM Paks, HVG).

De Bulgaarse centrale Kozloduy, eveneens afhankelijk van Donauwater voor koeling, draaide nog wel, maar had procedures geactiveerd voor bedrijf bij een te lage rivierstand. Energieminister Iva Petrova nam contact op met Servië over het beheer van waterstromen via het stroomopwaarts gelegen IJzeren Poort-complex (24 Chasa). In Oostenrijk meldde grootste waterkrachtproducent Verbund afzonderlijk dat droogte de productie had teruggebracht tot 68% van de planning (Kleine Zeitung). Laagwater raakt kernenergie en waterkracht dus tegelijk.

Wie betaalt als goedkope stroom wegvalt

Valt kernenergie weg, dan nemen duurdere bronnen het over. Roemenië rekende op een piekvraag van ongeveer 7.300 MW, terwijl binnenlands slechts 4.000 tot 4.300 MW werd geproduceerd. Tegen de avond importeerde het land al ongeveer 1.700 MW, vooral uit Bulgarije (Profit.ro, EUAlive). Roemenië schoof daarmee van stroomexporteur naar stroomimporteur.

Gascentrales en batterijbedrijven profiteren, omdat zij kunnen leveren tijdens schaarse uren. Kernexploitanten missen omzet. Leveranciers met vasteprijscontracten voor huishoudens moeten dure vervangende stroom inkopen op de groothandelsmarkt. Analisten van het Hongaarse Portfolio schatten dat de vervanging van Paks-productie via import het Hongaarse handelstekort met maximaal 1% van het BBP kan vergroten: het verschil tussen wat het land in het buitenland aan energie betaalt en wat het aan uitvoer verdient (Portfolio). Bolojan vroeg Roemeense huishoudens ondertussen om wasmachines en boilers pas na 23.00 uur te gebruiken (Mediafax).

Het directe risico is niet dat het licht overal uitgaat. Het probleem is dat meerdere landen tegelijk goedkope stroom verliezen en vervolgens aankloppen bij buren die met dezelfde rivier zitten. Prognoses laten zien dat het debiet bij Cernavoda richting 1.500 m³/s zakt en het peil bij Paks tegen 3 augustus naar -130 cm kan dalen (RRI, kormany.hu). Noodduwbakken en verschoven stroomverbruik kopen dagen, geen weken. Zomerdroogte kan inmiddels betrouwbare koolstofarme stroom in meerdere gekoppelde elektriciteitsmarkten tegelijk uitschakelen. De Europese netplanning is daar nog niet op ingericht.