Pentagon zet Europa onder tijdsdruk

Zes maanden. Zoveel tijd neemt het Pentagon om te bepalen welke Amerikaanse militaire functies in Europa blijven en welke verdwijnen. Defensieminister Pete Hegseth zei in juni tegen NAVO-ministers dat sommige bondgenoten voor die toets zouden zakken, terwijl andere "met vlag en wimpel" zouden slagen (Stars and Stripes, Euronews). Het gaat daarbij om meer dan aantallen militairen. Als Washington de commandovoering, inlichtingen, tankercapaciteit en nucleaire functies terugtrekt die de NAVO in de praktijk laten werken, voordat Europa daarvoor vervanging heeft gebouwd, wordt de afschrikking zwakker. Daarvoor hoeft niemand artikel 5, de wederzijdse verdedigingsclausule van de NAVO, formeel ter discussie te stellen.

Wat Washington levert, wat de toets meet

Elbridge Colby, de belangrijkste strateeg van het Pentagon, noemt de verschuiving "NAVO 3.0": Europa neemt de conventionele verdediging over, Amerika houdt zijn nucleaire paraplu in stand en verplaatst militaire aandacht naar de Stille Oceaan (Washington Times, RFI). In gewone taal: Washington wil dat Europese regeringen hun eigen grondgebied verdedigen met hun eigen commandosystemen, en wel op een tijdpad dat Europa niet zelf heeft gekozen.

De toets gaat verder dan het tellen van soldaten. Het Pentagon kijkt ook of bondgenoten tijdens operaties snel toegang geven tot bases en overvliegrechten. Eén trage toestemming uit één hoofdstad kan een NAVO-plan in een crisis al moeilijker uitvoerbaar maken.

Juist de functies die Washington levert, zijn doorslaggevend. De Verenigde Staten draaien feitelijk het besturingssysteem van de NAVO: de commandostructuur die eenheden over grenzen heen coördineert, de inlichtingen die dreigingen zichtbaar maken, de tankervliegtuigen die gevechtsvliegtuigen in de lucht houden, het strategisch luchttransport dat zwaar materieel verplaatst, en de nucleaire deelregelingen achter de afschrikking. Gen. Alexus Grynkewich voert zowel het bevel over de militaire operaties van de NAVO in Europa als over US European Command (Air & Space Forces Magazine). De NAVO-planning loopt dus nog altijd via Amerikaanse kanalen.

Bondgenoten vernieuwen de leidingen, niet het systeem

Europa bouwt intussen wel aan fysieke infrastructuur. NAVO-landen keurden een brandstofplan van € 27 miljard goed dat logistieke capaciteit verder naar het oosten moet brengen (NATO). Polen koppelt radars en raketbatterijen aan één luchtverdedigingsnetwerk, zodat operators dreigingen kunnen volgen en onderscheppers vanaf één scherm kunnen lanceren (Army Recognition). Zoals To Brief eerder schreef, testte een door Duitsland geleide gevechtsgroep onlangs een nachtelijke verplaatsing van zwaar materieel door Polen naar Litouwen. Daarbij kwamen fricties naar voren rond grensformaliteiten en wegcapaciteit. Van de Litouwse Suwałki-corridor (15min) tot Griekse logistieke bases (US Embassy Greece): aan de oostflank lopen vergelijkbare upgrades.

Maar geen van die projecten vervangt het besturingssysteem. De gezamenlijke Europese tankervloot groeit uiteindelijk tot ongeveer twaalf vliegtuigen. Volgens Grynkewich is dat niet genoeg om een oorlog vol te houden (Air & Space Forces Magazine). Het EU Institute for Security Studies noemt de Europese luchtverdedigings- en surveillancecapaciteit dun, mede omdat de productie en voorraadvorming van onderscheppers maar beperkt kunnen worden opgevoerd (EUISS). De moeilijkste kloof blijft nucleaire afschrikking: Frankrijk heeft wel gesprekken geopend over de rol van zijn afschrikking in de Europese veiligheid, maar biedt geen gefinancierde vervanging voor de aan de VS gekoppelde architectuur (IFRI). Duitsland kocht F-35's voor zijn nucleaire taak binnen de NAVO, waarmee het de afhankelijkheid van Amerikaanse systemen eerder bevestigt dan vervangt (Simple Flying).

Dat patroon is zichtbaar in elke flankstaat. Polen kan troepen ontvangen en verplaatsen, maar kan de commandostructuur die zulke eenheden coördineert niet vervangen. Litouwen kan een Duitse brigade huisvesten, maar de afschrikkende waarde daarvan hangt af van luchtdekking en aanvoerlijnen die nog niet op schaal functioneren. Roemenië kan vaste installaties beschermen, zoals de NAVO-locatie Aegis Ashore voor raketverdediging, maar kan nog niet zelfstandig een regionale verdedigingsinspanning aansturen.

De klok loopt al

Volgens Stars and Stripes heeft het Pentagon al 5.000 militairen uit Duitsland weggehaald, onder wie een eenheid voor langeafstandsvuur die daar juist zou worden ingezet. Colby zegt dat de toets de NAVO "sterker en houdbaarder" zal maken. De bevindingen van Europese defensie-instellingen wijzen toch op iets anders: het continent kan sneller beton storten en brandstofleidingen aanleggen dan het de commandovoering, inlichtingenstructuur en nucleaire architectuur kan bouwen die daar doorheen moeten lopen.

De zesmaandentermijn van het Pentagon valt samen met wat Europese defensieplanners omschrijven als een periode van hoge kwetsbaarheid op korte termijn. Europa vernieuwt de leidingen. Het besturingssysteem is nog altijd Amerikaans. Colby en Hegseth moeten daarom antwoord geven op de vraag die hun eigen toets oproept: wat gebeurt er in het gat tussen het tijdpad dat Washington oplegt en het tijdpad waarop Europa werkelijk kan leveren?