Lage Donau knijpt Paks af

De Hongaarse kerncentrale Paks levert bijna de helft van alle elektriciteit in het land (World Nuclear). Op 29 juli lag voor het eerst een van de vier reactoren stil omdat de Donau te laag stond (Intellinews). Premier Péter Magyar waarschuwde dat de hele centrale op 4 of 5 augustus uit bedrijf kan gaan, mogelijk voor weken (Telex). Roemenië had om dezelfde reden al een reactor in Cernavoda stilgelegd (Agerpres). De droogte in het Donaubekken haalt goedkope, constante stroomproductie uit de markt op het lastigste moment: de piek van de zomervraag.

Hoe een rivier een centrale stillegt

Kerncentrales gebruiken rivierwater niet als brandstof, maar als koelmiddel. Nadat stoom de turbines heeft aangedreven, moet de restwarmte ergens heen. In Paks gaat die warmte de Donau in. Hongaarse regels bepalen dat de rivier binnen 500 meter stroomafwaarts van het lozingspunt niet warmer mag zijn dan 30°C (MVM Paks, UNECE). Staat de rivier te laag of is het water te warm, dan moeten exploitanten vermogen terugnemen: minder stroom betekent immers minder restwarmte.

Die grens kwam snel in beeld. Op 27 juli begon MVM, het Hongaarse staatsenergiebedrijf, de productie te verlagen nadat de waterstand bij Paks was gezakt naar een record van -106 cm (MVM). Twee dagen later ging de eerste reactor uit bedrijf. In het Roemeense Cernavoda speelde hetzelfde mechanisme: bij Bazias daalde de afvoer van de Donau tot ongeveer 1.630 m³/s, waardoor de koelpompen in de knel kwamen (HotNews). Zoals To Brief meldde toen de stilleggingen begonnen (To Brief), gaat het niet om een veiligheidscrisis. Exploitanten schakelen reactoren ruim voor de schadegrens af. Het probleem zit in het wegvallen van basislast: stabiele stroomproductie, dag en nacht, precies wanneer de vraag hoog is.

De avondval

Zonne-energie heeft de klap overdag verzacht. Hongaarse zonneparken produceerden in juni 1.504,8 GWh, meer dan de 1.312,1 GWh van Paks (24.hu). Na 18.00 uur zakt die productie echter weg, terwijl airco's blijven draaien. Volgens Magyar ligt de Hongaarse avondvraag rond 6.000 MW; valt de volledige centrale van 2.000 MW in Paks weg, dan verdwijnt grofweg een derde van dat vermogen (Daily News Hungary).

Elke vervanging is duurder. Hongarije importeerde de afgelopen avonden al meer dan 1.000 MW uit buurlanden. Na de stilleggingen stegen de day-aheadprijzen, de prijs voor stroomlevering op de volgende dag, naar 122,08 EUR/MWh in Hongarije en 132,87 EUR/MWh in Roemenië (Serbia Energy). De Roemeense premier Ilie Bolojan wees 20.00 tot 23.00 uur aan als het kritieke venster en riep burgers op hun avondverbruik vrijwillig te beperken (Agerpres).

Wie betaalt als de rivier zakt

Hongarije bereidt maatregelen voor om grote industriële verbruikers, waaronder MOL en Samsung SDI, opdracht te geven minder stroom te gebruiken. Huishoudens en ziekenhuizen moeten worden ontzien (Portfolio). Daarmee verdwijnt de rekening niet. Zij verschuift naar fabrieken, staatsbedrijven of uiteindelijk de belastingbetaler.

Bulgarije is op korte termijn de winnaar. Volgens Roemeense berichtgeving leveren Bulgaarse producenten cruciale avondimporten. Profit.ro vatte het zo samen: "de stroom in Roemeense huishoudens hangt paradoxaal genoeg af van Sofia" (Profit.ro). Dat voordeel is broos. Bij het Bulgaarse Ruse stond de Donau al op -85 cm, onder historische minima (Club Z). Als de droogte doorzet, krijgt ook de Bulgaarse kerncentrale Kozloduy met dezelfde koelfysica te maken.

Oostenrijk maakt de ruimte kleiner. De Weense waterkrachtcentrale Freudenau aan de Donau produceerde ongeveer 29% minder dan het gemiddelde over dertig jaar (MeinBezirk). Wanneer Hongarije importen nodig heeft om kernstroom te vervangen en Oostenrijk minder waterkracht kan verkopen, krimpt het aanbod van goedkope stroom voor de avondhandel.

De Europese Commissie zei op 31 juli dat zij de situatie volgt en bereid is de EU Electricity Coordination Group bijeen te roepen (Euronews). De droogte maakt één afhankelijkheid scherp zichtbaar: hoeveel goedkope avondstroom in Centraal-Europa nog altijd rust op rivieren die diep en koel genoeg blijven.