Roemenië slikt EU-verlies van €770 million

De Roemeense regering heeft haar poging opgegeven om vóór de EU-deadline van 31 augustus een loonhervorming voor de publieke sector door het parlement te krijgen. President Nicușor Dan maakte op 26 augustus bekend dat de regeringspartijen geen akkoord konden bereiken en gezamenlijk het verlies van ongeveer € 770 miljoen aan herstelmiddelen accepteren (Digi24, Spotmedia).

Formeel heeft Brussel nog niets geschrapt. De Europese Herstel- en Veerkrachtfaciliteit, het coronaherstelfonds dat landen uitbetaalt wanneer zij afgesproken hervormingen uitvoeren, werkt volgens een vaste volgorde: Roemenië dient een betalingsverzoek in, de Commissie beoordeelt of de hervorming is geleverd, en pas daarna wordt geld ingehouden dat aan een gemiste mijlpaal is gekoppeld (EUR-Lex). Een woordvoerder van de Commissie zei eind augustus dat Brussel Roemeense wetgeving via dat betalingsverzoek zal beoordelen en niet vooruitloopt op conceptwetten (European Commission audiovisual, Euronews).

Politiek is het verlies dus geaccepteerd, juridisch is het nog niet afgerond, zoals To Brief al schreef toen de onderhandelingen vastliepen (To Brief). Alleen is de tijd om de uitkomst nog te veranderen op.

De deadline sluit de uitweg af

Roemenië heeft eerder nog geld weten terug te halen. Bij het derde betalingsverzoek werd na correcties € 350,7 miljoen alsnog veiliggesteld, terwijl € 458,7 miljoen definitief verloren ging door mijlpalen die onopgelost bleven (Agerpres, Radio Romania International). Toen werkte de kalender nog mee.

Nu doet hij dat niet. Hervormingen moesten uiterlijk op 31 augustus zijn afgerond. In september volgen de laatste betalingsclaims. De EU moet alle betalingen voor december afronden (Commission closure guidelines, European Parliament EPRS). Een wet die niet vóór de deadline is aangenomen, kan niet meer op tijd worden beoordeeld. Het correctievenster dat bij het derde verzoek nog een deel van het geld redde, bestaat nu niet meer.

Een echt probleem, verpakt als mijlpaal

De loonhervorming was geen Brusselse afvinkoefening. De Roemeense publieke beloning is een lappendeken van basissalarissen, sectorspecifieke toelagen, de zogenoemde sporuri, en institutionele uitzonderingen waardoor vergelijkbare functies sterk uiteenlopend worden betaald (Economedia, Factual.ro). Door onbegrensde toelagen kunnen ministeries de feitelijke lonen buiten het officiële salarishuis verhogen. Daardoor worden de totale loonkosten moeilijk voorspelbaar.

De hervorming had één nationale salarisschaal moeten invoeren, met volgens berichten een bonusplafond van ongeveer 20% van het basissalaris. Brussel wilde dat omdat een uniform systeem de publieke loonmassa als aandeel van de economie, de verhouding tussen loonkosten en BBP, beter beheersbaar maakt. Roemenië had toegezegd die verhouding tegen 2031 met ten minste 1,5 procentpunt te verlagen, volgens Romania Insider en Nexa News.

De onderhandelingen liepen vast op de vraag wie de pijn draagt. Opeenvolgende concepten dreven de kosten op van aanvankelijk RON 8 miljard richting RON 12 miljard. De Commissie droeg Boekarest op permanente besparingen te vinden voor elke uitgave boven het afgesproken budgettaire kader (Digi24). Vakbonden verwierpen de lagere referentiewaarde. Volgens president Dan was de wet technisch vrijwel klaar, maar bleef de politieke kernvraag liggen: hoe de loonruimte over beroepsgroepen moest worden verdeeld (Gandul).

Het verlies is te dragen. De timing niet.

Daniel Dăianu, voorzitter van de Roemeense Begrotingsraad, de onafhankelijke toezichthouder op de overheidsfinanciën, zei dat de € 770 miljoen al in de begrotingsplanning was verwerkt. Alleen dit gemis zou de uitvoering van de begroting in 2026 niet doen ontsporen. Zijn grotere zorg is dat de loonwet alsnog voor 2027 wordt aangenomen, omdat het doel voorspelbare loonkosten is, niet het halen van een eenmalige Brusselse target (Stiripesurse).

De pijn zit in de context. De Roemeense staatsschuld bereikte aan het einde van het eerste kwartaal van 2026 60,1% van het BBP, waarmee binnenlandse begrotingsregels in werking treden die verhogingen van personeelsuitgaven en sociale uitgaven bevriezen (Agerpres). Fitch houdt Roemenië op BBB- met een negatieve outlook, één stap boven junk, vanwege hoge tekorten en zwak zicht op de begrotingsontwikkeling (Fitch Ratings, Romania Insider).

De Roemeense investeringsbegroting leunt zwaar op EU-geld. Volgens Friendship Bridge, op basis van cijfers van het ministerie van Financiën, werd in de eerste helft van 2026 meer dan 70% van de publieke investeringen gefinancierd met EU-subsidies en het leningdeel van het PNRR (Friendship Bridge). Verloren subsidies betekenen meer binnenlandse financiering. Zwakkere begrotingsgeloofwaardigheid verhoogt de rente die beleggers vragen. Beide krachten duwen nu dezelfde kant op.

Roemeniës probleem is lastiger op te lossen dan de meeste late gevechten rond het herstelfonds. Bulgarije onderbrak het parlementaire reces om vóór dezelfde deadline wijzigingen in het ambtenarenapparaat aan te nemen (24 Chasa). Italië kwam door zes planherzieningen en het verschuiven van projecten heen (Openpolis). Een vertraagde snelweg kan uit een plan worden gehaald. Een permanente loonhervorming wordt aangenomen of niet.

De partijen ontweken een pijnlijke stemming. Ambtenaren houden voorlopig hun lappendeken aan bonussen. Wordt het ontbrekende subsidiegeld vervangen, dan betalen belastingbetalers via extra schuld. Gebeurt dat niet, dan schuift een deel van de investeringen door.