Roemenië stuit op twee EU-hordes

Roemenië heeft vrijdag zijn vijfde betalingsverzoek ingediend onder de Europese herstel- en veerkrachtfaciliteit. Boekarest claimt € 2,84 miljard voor 75 mijlpalen en doelstellingen (Digi24, Agerpres). Maar een claim is nog geen betaling. Uit de eigen uitsplitsing van minister Dragoș Pîslaru blijkt dat het netto om ongeveer € 2,08 miljard gaat: € 1,65 miljard aan subsidies en € 433 miljoen aan leningen, nadat het voorschot is afgetrokken dat Roemenië al eerder als voorfinanciering kreeg (Mediafax, Stirile ProTV). Ook dat lagere bedrag komt er alleen als de Europese Commissie vaststelt dat Roemenië de beloofde hervormingen daadwerkelijk heeft uitgevoerd.

De RRF, het Europese herstelfonds na de pandemie dat met honderden miljarden aan gezamenlijke schulduitgifte is gefinancierd, draait op een eenvoudig principe: lidstaten krijgen betaald nadat zij aantonen dat het werk is gedaan, niet op het moment dat zij erom vragen (EUR-Lex). Roemenië heeft gevraagd. Nu telt het bewijs.

Twee maanden om 75 vakjes af te vinken

De Commissie heeft ongeveer twee maanden om het Roemeense dossier te beoordelen. Daarna krijgen hoge financiële ambtenaren van de lidstaten nog vier weken om zich uit te spreken voordat er geld wordt overgemaakt (EUR-Lex, IEU Monitoring). De regering zegt dat zij het geld nog in 2026 wil ontvangen. Dat is krap. Volgens de afsluitende richtlijnen van de Commissie moeten alle mijlpalen uiterlijk op 31 augustus 2026 zijn gehaald, moeten de laatste betalingsverzoeken eind september binnen zijn en moeten alle betalingen in december zijn afgerond (Commission closing guidance).

Vindt de Commissie onderdelen onvolledig, dan kan zij een deel van de betaling inhouden. Het recente zesde verzoek van Spanje laat zien hoe dat werkt: Madrid ontving € 6,234 miljard, maar pas nadat Brussel 73 mijlpalen had goedgekeurd en drie doelstellingen wegens ontbrekend bewijs nog open liet staan (RTVE, La Moncloa). Brussel wijst zo'n verzoek doorgaans niet in één keer af. Het onderhandelt, schort onderdelen op en betaalt alsnog zodra het bewijs op tafel ligt.

Kolensluitingen en loonpolitiek

Twee onderdelen van het Roemeense verzoek ogen kwetsbaar. Het eerste is kolen en decarbonisatie. Op 6 augustus waarschuwde de Commissie dat zij wijzigingen zal beoordelen die het Roemeense parlement aanbracht in de decarbonisatiewet. Die kunnen het doel ondermijnen om 710 MW aan kolencapaciteit te sluiten, terwijl Brussel die mijlpaal eerder al als gehaald had aangemerkt (Agerpres).

Het tweede dossier is de salariswet voor de publieke sector. De coalitiepartijen worden het niet eens over loonplafonds, terwijl de wet uiterlijk op 31 augustus moet worden aangenomen. Door die impasse staat ongeveer € 771 miljoen aan subsidies op het spel (Romania Insider, Antena 3). Zoals we drie weken geleden schreven, was juist die salariswet al de politiek meest kwetsbare hervorming in het Roemeense herstelplan.

Wie betaalt als Brussel inhoudt

Wordt het verzoek goedgekeurd, dan krijgt Roemenië EU-geld dat het niet hoeft terug te betalen. Schort Brussel een deel van de betaling op, dan moet Boekarest het gat vullen met extra leningen, projecten uitstellen of uitgaven schrappen. Volgens ZF ligt de rente op Roemeense staatsobligaties al boven 6,7%. Gratis Europese subsidies vervangen door marktfinanciering is dan een dure oplossing.

Bij volledige goedkeuring stijgt het aandeel ontvangen subsidies voor Roemenië naar ongeveer 78% van de totale RRF-toewijzing van € 13,57 miljard, tegen 66% nu (ZF, Mediafax). De verliezers bij een opschorting zijn de belastingbetalers die duurdere leningen moeten dragen en de lokale gemeenschappen die wachten op de ziekenhuizen en wegen waarvoor dat geld bedoeld was.

Voor de rest van de EU speelt bovendien iets anders. De RRF is gefinancierd met schuld die namens alle lidstaten is aangegaan (Council). Of het model van betalen na levering overeind blijft onder tijdsdruk, raakt dus elk land dat achter die schuld staat. Roemenië heeft geen € 2,84 miljard vrijgespeeld. Het heeft Brussel een dossier gegeven. De beoordeling van de Commissie, verwacht rond oktober, bepaalt wat dat dossier waard is.