Roemenië zoekt kabinet vóór begrotingsdeadline

Op 30 september verwierp het Roemeense parlement de voorgestelde regering van Siegfried Mureșan (AFP). Mureșan kreeg 182 stemmen, terwijl hij er 233 nodig had. Voor goedkeuring was een meerderheid vereist van alle 464 leden van beide kamers, niet alleen van de aanwezigen (AGERPRES, Euronews Romania). Sinds juni zijn daarmee twee kabinetten weggestemd. President Nicușor Dan kan daardoor vervroegde verkiezingen uitschrijven (Observator). Voorlopig probeert hij het met een nieuwe voordracht, terwijl een demissionair kabinet het land richting het begrotingsseizoen bestuurt.

Wie het kabinet blokkeerde

Mureșan, Europarlementariër voor de centrumrechtse PNL, ging de stemming in zonder een gegarandeerde meerderheid (To Brief). Hij kreeg steun van zijn eigen partij, de hervormingsgezinde USR en UDMR, die de Hongaarse minderheid in Roemenië vertegenwoordigt. De stemming was geheim, dus valt niet precies vast te stellen wie voor hem stemde. De partijstandpunten lagen wel op tafel.

De sociaaldemocraten gaven de doorslag. PSD-parlementariërs bleven in de zaal en stemden niet; de nationalistische AUR bleef helemaal weg (AGERPRES, AGERPRES).

PSD-leider Sorin Grindeanu noemde het kabinet een vernieuwde versie van de regering van Ilie Bolojan, die nu demissionair premier is. Na de nederlaag zei Grindeanu dat PSD bereid was te onderhandelen over een regering met een andere economische koers (Gândul).

PSD hield deze coalitie tegen en heeft nu veel onderhandelingsmacht bij Dan’s volgende poging. Toch is PSD niet de enige mogelijke route naar een meerderheid. Een andere alliantie blijft denkbaar, maar heeft zich nog niet aangediend.

Dan houdt de verkiezingsoptie achter de hand

De Roemeense grondwet geeft de president de mogelijkheid het parlement te ontbinden als twee stemmingen over regeringsvorming zijn mislukt en er sinds de eerste stemming 60 dagen zijn verstreken. Zelfs dan zegt de tekst dat hij het „kan” doen; verplicht is hij niet (Constitution of Romania).

PNL-politici dringen er bij Dan op aan die bevoegdheid te gebruiken (Euronews Romania). Zij stellen dat dit parlement er nu twee keer niet in is geslaagd een regering aan te stellen en dat een nieuw gekozen parlement mogelijk wel een werkbare meerderheid oplevert.

Voorlopig heeft Dan die oproep naast zich neergelegd. Hij heeft de partijleiders voor maandag 5 oktober naar het presidentiële paleis Cotroceni geroepen en beloofde die middag een nieuwe kandidaat aan te wijzen (HotNews). Volgens hem zouden verkiezingen ongeveer vijf maanden extra demissionair bestuur opleveren (Gândul). In die tijd zou geld voor ambulances en ziekenhuizen volgens hem blijven liggen, in afwachting van een nieuwe verdeling.

Een demissionair kabinet kan geen nieuwe begroting maken

Het demissionaire kabinet van Bolojan mag alleen doen wat nodig is om de dagelijkse gang van zaken draaiende te houden. Als er geen nieuwe begroting wordt aangenomen, blijft die van het vorige jaar van kracht. De overheid kan dan blijven functioneren (Constitution of Romania).

Bij zo’n begrotingsverlenging blijven de cijfers bevroren. Elke uitgavenpost blijft op het niveau van het voorgaande jaar. Geld naar ziekenhuizen verschuiven of bepalen hoeveel pensioenen en overheidssalarissen stijgen, betekent nieuw beleid. Dat valt buiten een mandaat dat beperkt is tot het dagelijks bestuur.

De tijd dringt. Het ontwerp voor de begroting van 2027 moet uiterlijk 15 november bij het parlement liggen (Law 500/2002). Een kandidaat die half oktober wordt bevestigd, heeft maar enkele weken om de afspraken binnen een nieuwe coalitie om te zetten in concrete uitgaven en belastingbedragen.

Waarom Brussel naar dezelfde deadline kijkt

Die uitgavenkeuzes bepalen ook het begrotingstekort, en de EU heeft daar formeel belang bij. Roemenië valt onder de buitensporigtekortprocedure, waarmee Brussel landen terug naar de tekortgrenzen van de Unie probeert te sturen. In de begroting voor 2027 moet het land een geloofwaardige tekortcorrectie laten zien.

Kredietbeoordelaars handhaafden in augustus al hun negatieve vooruitzichten voor Roemenië. Ze waarschuwden dat langdurige politieke onzekerheid de aanpak van het tekort kan vertragen (AFP). Een begroting die laat wordt opgesteld, of door een regering zonder mandaat voor moeilijke keuzes, zou die vertraging in de praktijk betekenen.

Dan heeft de maanden die verkiezingen kosten ingeruild voor de weken die een derde voordracht kan vergen. Die gok slaagt alleen als zijn volgende kandidaat vóór de begrotingsdeadline een meerderheid kan vormen die bestand is tegen de druk van PSD. Mislukt de voordracht, dan haalt Roemenië de deadline met een demissionair kabinet dat geen nieuwe uitgavenprioriteiten kan vaststellen. Dan verliest Dan ook zijn belangrijkste argument tegen verkiezingen.