VS geeft Russische diesel vrijstelling, geen toegang

Sinds 9 oktober mogen bedrijven op grond van een vrijstelling van het Amerikaanse ministerie van Financiën Russische diesel verkopen, vervoeren, lossen en invoeren tot en met 7 april 2027, zonder de Amerikaanse sancties te overtreden waarop de vrijstelling betrekking heeft (OFAC-vergunning). De vergunning noemt geen verkoper, koper, schip of hoeveelheid. Een afzonderlijke Amerikaanse wet kan ladingen met bestemming Amerikaanse havens nog altijd tegenhouden. Ook het Europese verbod op de invoer van Russische diesel blijft van kracht (EU-verordening).

Wat de vergunning toestaat en waar haar bevoegdheid ophoudt

General License 135 is een algemene vrijstelling van specifieke Amerikaanse sancties. De vergunning dekt de gebruikelijke stappen in een dieseltransactie en schrijft niet voor dat de brandstof in Amerika moet eindigen. Eén uitzondering blijft gelden: betalingen mogen niet afkomstig zijn van Amerikaanse rekeningen van de Russische centrale bank, het staatsinvesteringsfonds of het ministerie van Financiën (OFAC-bericht).

Donald Trump maakte de maatregel bekend na een telefoongesprek met Vladimir Poetin. Dat leidde tot de Europese tegenreactie waarover we dit weekend berichtten (To Brief). In zijn eigen bericht beloofde Trump onmiddellijk meer dan 300.000 ton (bericht van Trump). Moskou versoepelde vervolgens zijn eigen uitvoerverbod gedeeltelijk en gaf in een eerste fase ruimte voor maximaal 500.000 ton (Russische regering). Geen van beide aankondigingen noemt een koper of een laadlocatie.

Het Amerikaanse ministerie van Financiën kan de sancties uit de vergunning buiten toepassing verklaren. Voor een lading met bestemming een Amerikaanse haven geldt nog een tweede drempel. Een wet uit 2022 verbiedt de invoer van Russische olieproducten en schrijft een eigen procedure voor om dat verbod op te heffen. Daarin spelen de president en het Congres een rol, niet een vrijstelling van het ministerie van Financiën (Public Law 117-109).

Die juridische ruimte staat nu ter discussie. Zeven senatoren van beide partijen betwijfelen of de regering de wettelijke bevoegdheid heeft om Russische diesel op deze manier Amerikaanse havens binnen te laten (Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen). Minister van Financiën Scott Bessent houdt vol dat de bevoegdheden waarover de regering al beschikt volstaan (Reuters).

Litouwen veroordeelt de afspraak, niet de alliantie

De scherpste spanning was voelbaar in Vilnius. Op 12 oktober zei premier Mindaugas Sinkevičius dat het vertrouwen van Litouwen in Washington niet was afgenomen (TV3/BNS). Later die dag noemde hij de dieseldeal "een beschamende, oneervolle daad" (LRT). Hij veroordeelde het besluit, maar sprak tegelijk vertrouwen uit in de regering die het nam.

Bij aankomst voor een bijeenkomst van de EU-ministers van Buitenlandse Zaken in Luxemburg zei minister Kęstutis Budrys dat de afspraak de positie van het Westen "enigszins verzwakt" (Kauno diena/ELTA). Voor de Europese markt is de regel helder: EU-recht verbiedt de invoer van diesel die uit Rusland is uitgevoerd. Een lading via een Amerikaanse tussenhandelaar sturen verandert immers niets aan de herkomst ervan (EU-verordening).

Voor Europa zit de blootstelling vooral in het zeevervoer. Europese rederijen en verzekeraars, waaronder Griekse tankerbedrijven, mogen Russische diesel naar kopers buiten de EU vervoeren. Dat mag alleen als de brandstof voor maximaal $100 per vat wordt verkocht; aan die prijsgrens verbindt de EU deze diensten (richtsnoeren van de Commissie). Als transacties op basis van de vergunning diesel naar derde landen brengen, komen Europese bedrijven daar in beeld.

De tanker die kunstmest vervoerde

De lading die online werd aangeprezen als een eerste levering bleek dat niet te zijn. Volgens de Oekraïense nieuwssite Censor.net kwam tanker MINERVA ZEN in de VS aan met kunstmest aan boord; de reis was begonnen voordat de vergunning bestond (Censor.net). Een echte levering zou sowieso tijd kosten. Analisten die The Guardian citeert, rekenen erop dat het weken duurt om een tanker te charteren en de Atlantische Oceaan over te steken (The Guardian).

Wat tot dusver bekend is, rechtvaardigt een beperkte conclusie. De vergunning staat transacties toe voor zover die onder de genoemde Amerikaanse sancties vallen, maar bewijst niet dat er een lading bestaat en evenmin dat een schip met bestemming VS het invoerverbod uit 2022 kan omzeilen (Public Law 117-109). Diesel voor andere afnemers roept een andere vraag op. Voor Europa geeft de bestaande wetgeving daarop al antwoord: het invoerverbod blijft gelden en Europese vervoerders blijven gebonden aan de prijsgrens (richtsnoeren van de Commissie).