Zeventien landen trekken grens in EU-begroting

Op 2 oktober eisten zeventien EU-regeringen in een brief dat "de totale financiering voor het cohesiebeleid en het GLB behouden blijft" in de EU-begroting voor 2028–34 (POLITICO, EU Today). Zes rijkere landen willen juist dat die begroting krimpt. Beide eisen zijn alleen te verenigen als elders wordt bezuinigd of iemand meer betaalt. Geen van beide groepen heeft gezegd wie dat moet zijn.

Het GLB ondersteunt het inkomen van boeren. Uit het cohesiebeleid worden investeringen betaald die de kloof tussen armere en rijkere regio's moeten verkleinen. Onder de ondertekenaars zitten Spanje, Italië en Griekenland, maar ook Polen, Roemenië en de Baltische staten (EU Today).

De brief was gericht aan de Ierse premier Micheál Martin. Zijn regering leidt de onderhandelingen en werkt de tekst bij die de regeringsleiders op hun top van 15–16 oktober krijgen voorgelegd (POLITICO).

De brief noemt geen bedrag dat volgens de ondertekenaars moet worden beschermd. Volgens ANSA betogen zij dat het Commissievoorstel de landbouw- en regiobudgetten in reële termen al verlaagt, ook als de inflatie wordt meegerekend, terwijl de totale begroting wel groeit. Extra uitgaven aan defensie en concurrentievermogen moeten volgens hen uit aanvullend geld komen, niet uit verdere bezuinigingen.

De argumenten voor een kleinere begroting

Op 27 augustus presenteerden Duitsland, Nederland, Oostenrijk, Denemarken, Finland en Zweden een gezamenlijk standpunt (German government). Eind september vroegen ze om een verlaging met "enkele honderden miljarden euro's" (Euronews). Ook hebben ze Martin gevraagd om een kleiner begrotingsvoorstel (To Brief).

De Commissie stelt een begroting van € 1.763,1 miljard voor, uitgedrukt in prijzen van 2025 (dus zonder de verwachte inflatie). Daarvan is € 149,3 miljard bestemd voor aflossing van de herstelschuld uit de pandemie (European Parliament Research Service). Geld voor die aflossing kan immers niet ook naar boeren, regio's of defensie.

In hun verklaring van augustus vragen de zes om een lager totaal, maar noemen ze geen programma's waarop moet worden bezuinigd (German government). De groep is het niet eens over waar de bezuinigingen moeten vallen. Finland wil de landbouwsubsidies overigens niet verlagen, zei premier Petteri Orpo, die de verklaring wel ondertekende (Yle).

Welke middelen liggen vast en welke moeten concurreren

Het Istituto Affari Internazionali schat dat de gezamenlijke financiering voor landbouw en cohesie in reële termen ongeveer 14% lager uitvalt dan nu (IAI). De Commissie wil beide beleidsterreinen samenbrengen in één nationaal plan per land (European Parliament legislative tracker).

Binnen die plannen zijn twee bedragen gegarandeerd. Minder ontwikkelde regio's krijgen € 218 miljard (Bruegel). Nog eens € 295,7 miljard wordt gereserveerd voor inkomenssteun aan boeren (European Parliament CAP tracker).

Al het overige moet concurreren om een flexibele pot van € 235 miljard, waaruit ook migratie en grensbewaking moeten worden betaald (Bruegel). De druk komt te liggen bij rijkere regio's zonder eigen toewijzing en bij plattelandsprogramma's buiten de inkomensreserve. Ook grote landbouwbedrijven worden geraakt. Bedragen boven € 20.000 gaan omlaag en geen enkele boer kan meer dan € 100.000 per jaar ontvangen (European Parliament CAP tracker).

Wie kan een akkoord blokkeren en wie betaalt de rekening

Op grond van artikel 312 van de EU-verdragen moeten de regeringen de begroting unaniem aannemen, met instemming van het Europees Parlement (EUR-Lex). Elke groep kan een akkoord blokkeren, maar geen van beide kan haar voorstel doordrukken. Op 22 september werd ministers gevraagd aan te geven welke programma's voor hen cruciaal zijn (Irish presidency).

Komt er niet op tijd een akkoord, dan blijven de uitgavenplafonds van het laatste jaar van het huidige meerjarig financieel kader gelden (EUR-Lex). Nieuwe uitgaven aan defensie of concurrentievermogen moeten dan binnen die oude plafonds passen.

De zeventien noemen drie manieren om een grotere begroting te financieren: de aflossing van de pandemieschuld vertragen, de kortingen op de bijdragen van sommige rijkere landen beëindigen en nieuwe, eerlijke EU-inkomsten invoeren die niet onevenredig zwaar drukken op lagere inkomens (ANSA). Elke optie legt de rekening ergens anders neer. Langzamere aflossing schuift de kosten door naar toekomstige EU-begrotingen. Het beëindigen van de kortingen verhoogt de betalingen van de rijkere landen die ze nu ontvangen.

Nieuwe inkomsten moeten uiteindelijk door bedrijven of consumenten worden opgebracht. De Commissie zegt dat haar voorstellen voor nieuwe inkomstenbronnen € 58,5 miljard per jaar kunnen opleveren, maar elk voorstel moet afzonderlijk worden goedgekeurd (European Commission).

Er zijn meer mogelijkheden. Regeringen kunnen hun nationale afdrachten verhogen, op andere programma's bezuinigen of beperkt lenen. Als landbouw- en regiogeld binnen een kleinere begroting wordt beschermd, moeten elders uitgaven omlaag of moet de rekening anders worden verdeeld, over andere betalers of over een langere periode. Geen van beide groepen heeft die afruil toegelicht; de zeventien hebben ook nog niet gezegd welk bedrag ze willen veiligstellen. Martins herziene voorstel moet die keuzes voor het eerst in cijfers vertalen.