Zes regeringen verdeeld over EU-begrotingskortingen

Ierland, dat de onderhandelingen tussen de EU-regeringen voorzit, heeft een EU-begroting voor 2028–2034 van € 1,826 biljoen voorgesteld. Dat is minder dan de € 1,985 biljoen waar de Europese Commissie om vroeg (ORF, Council of the EU). Het gaat om een onderhandelingsvoorstel, niet om een vastgestelde begroting. Duitsland en vijf bondgenoten vinden het bedrag nog altijd te hoog, maar verschillen over de programma’s waarop moet worden bezuinigd.

Op 10 oktober zei de Duitse bondskanselier Friedrich Merz dat een begroting van deze omvang geen basis was voor een akkoord (German government). De Ierse cijfers laten zien waarom om meer besparingen vragen makkelijker is dan ze vinden.

Een deel van het verschil tussen de twee bedragen komt door de verwachte inflatie over zeven jaar. Gerekend in prijzen van 2025, die de koopkracht constant houden, ligt het Ierse voorstel € 141 miljard, of ongeveer 8%, onder dat van de Commissie (Council of the EU, Reuters). Beide bedragen zijn plafonds. Ze begrenzen wat de EU gedurende die periode aan programma’s mag toezeggen; het zijn geen bedragen die in één keer worden uitgekeerd.

Landbouw en regio’s ontzien

Ierland verdeelde de besparingen niet gelijkmatig, zoals we al schreven toen het ontwerp verscheen (To Brief). Landbouwsubsidies en cohesiefondsen, EU-subsidies die de verschillen tussen rijkere en armere regio’s moeten verkleinen, vallen onder een begrotingsrubriek die slechts 3,4% krimpt (Council of the EU). De gegarandeerde minimumbijdrage voor inkomenssteun aan boeren blijft in prijzen van 2025 iets boven de € 261 miljard (CAP Reform).

Op andere onderdelen van de begroting vallen de kortingen groter uit. De rubriek voor onderzoek, defensie en andere uitgaven aan concurrentievermogen krimpt met 12,8%; op buitenlands beleid wordt 17,4% bezuinigd (Council of the EU). Binnen de rubriek voor onderzoek en defensie springen twee programma’s eruit. Horizon Europe, het EU-onderzoeksprogramma, daalt van ongeveer € 154,9 miljard naar € 140,0 miljard. De post voor defensie-industrie, veiligheid en ruimtevaart daalt van circa € 115,7 miljard naar € 100,7 miljard (Council of the EU).

Voor universiteiten of wapenproducenten verandert er vandaag niets: het gaat om lagere plafonds voor toekomstige uitgaven. De gevolgen worden later zichtbaar. Universiteiten, laboratoria en defensiebedrijven dingen mee naar een kleinere pot, waardoor minder van hun voorgestelde projecten financiering krijgen.

Meer bezuinigen, maar waarop?

Duitsland, Denemarken, Nederland, Oostenrijk, Finland en Zweden vragen om “enkele honderden miljarden euro’s” aan besparingen (Danish government). Hun gezamenlijke verklaring noemt geen nieuw totaal en verdeelt de besparingen niet over de programma’s. Ook blijft onduidelijk of ze rekenen vanaf het voorstel van de Commissie of dat van Ierland (German government). Welke uitgangspositie ze ook kiezen, Merz heeft duidelijk gemaakt dat de Ierse korting niet ver genoeg gaat.

Ook binnen de groep verschillen de voorkeuren. De Deense minister van Financiën Peter Hummelgaard wil dat landbouwsteun en geld voor regionale ontwikkeling een kleiner deel van de begroting innemen (DR). Ook de Finse premier Petteri Orpo wil een lager totaal. Volgens hem hebben defensie, onderzoek en nieuwe technologie al te veel van de besparingen moeten dragen; hij is juist blij dat het minimumbedrag voor landbouwsteun overeind blijft (Finnish government).

Beide routes stuiten op verzet buiten de groep. Op 2 oktober eisten 17 regeringsleiders, onder wie de Italiaanse Giorgia Meloni en de Roemeense Nicușor Dan, dat het geld voor landbouw en cohesie behouden blijft (Slovenian government). De hoofdonderhandelaars van het Europees Parlement, Siegfried Mureșan en Carla Tavares, maken bezwaar tegen de kortingen die Ierland al heeft voorgesteld op concurrentievermogen en buitenlands beleid (European Parliament).

Die bezwaren wegen mee, omdat de begroting instemming van alle regeringen én het Europees Parlement nodig heeft (EU Treaty, Article 312). Eén regering of het Parlement kan het uiteindelijke akkoord blokkeren.

De zes zijn daarmee verdeeld over twee omstreden keuzes. Ze kunnen verder snijden in landbouw- en regiogeld, waar 17 regeringen voor opkomen, of dieper bezuinigen op onderzoek en defensie, waar Finland en het Parlement zich tegen verzetten. Merz heeft het Ierse totaal afgewezen zonder te zeggen welke optie zijn voorkeur heeft. Op 15 en 16 oktober bespreken de leiders de begroting (European Council). Als de zes dan geen eigen bedrag en lijst met te schrappen programma’s meenemen, liggen alleen de Ierse cijfers op tafel.