Spanje opent loketten voor €96 miljard

Spanje heeft via subsidieoproepen en aanbestedingen € 96,186 miljard aan Europees herstelgeld beschikbaar gesteld, zei minister van Economische Zaken Carlos Cuerpo op 1 oktober tegen een parlementaire commissie (Europa Press, La Vanguardia). Een oproep nodigt uit om geld aan te vragen. Het bedrag zegt dus niet hoeveel er al bij bedrijven, gemeenten of huishoudens is aangekomen. Het cijfer komt naar buiten terwijl Brussel het laatste betaalverzoek van Madrid beoordeelt.

Van uitnodiging naar betaling

Overheidsgeld doorloopt drie stappen voordat het iets verandert in de praktijk. Een oproep nodigt uit tot inschrijving of het indienen van een aanvraag. Bij een toewijzing worden een ontvanger en een bedrag vastgesteld. Pas met de betaling komt het geld op de rekening van die ontvanger. Cuerpo’s hoofdcijfer meet alleen de eerste stap: er is dan nog niemand geselecteerd of betaald (La Vanguardia).

Cuerpo noemde ook twee bedragen die verder in dat proces zitten: € 79,854 miljard was ‘toegewezen’ en € 72,030 miljard ‘afgehandeld’ (Europa Press). Zelfs ‘afgehandeld’ betekent minder dan het lijkt. CaixaBank Research stelde vast dat de overheidsmonitor een subsidie als afgehandeld kon markeren zodra de ontvangers waren aangewezen, nog voordat er een contract was getekend (CaixaBank Research). Daardoor kan het meest vergevorderde officiële cijfer nog steeds geld omvatten waarvoor niemand een contract heeft getekend.

De berichtgeving maakt het beeld minder helder. El País meldde dat de € 96 miljard al aan begunstigden was betaald en schreef dat toe aan IGAE, de interne auditdienst van de staat (El País). Andere media omschrijven hetzelfde bedrag als geld waarvoor oproepen zijn opengesteld. Een gepubliceerd transcript of controletabel dat de tegenstrijdigheid opheldert, ontbreekt. Uit de beschikbare informatie blijkt niet hoeveel begunstigden daadwerkelijk hebben ontvangen.

Brussel houdt een aparte boekhouding bij

De EU betaalt Spanje via een apart spoor. De Herstel- en veerkrachtfaciliteit (RRF) is het fonds waarvoor de EU na de pandemie gezamenlijk geld leende om subsidies en leningen te verstrekken. Een land krijgt geld zodra de Europese Commissie oordeelt dat de afgesproken hervormingen en investeringsdoelen zijn gehaald. Facturen van aannemers tellen bij die beoordeling niet mee (European Commission).

Volgens deze regeling heeft Spanje € 77,6 miljard ontvangen, nadat Brussel 338 afgesproken doelen had goedgekeurd (Demócrata). Dat bedrag en de € 96 miljard waarvoor oproepen zijn opengesteld, meten iets anders. Wie het ene bedrag van het andere aftrekt, komt uit op een tekort dat niet bestaat.

Op 30 september diende Madrid zijn laatste betaalverzoek in (To Brief). Daarin vraagt het om € 25,861 miljard (Spaanse regering, EFE). Brussel kan het deel van een betaling achterhouden dat hoort bij een doelstelling waarvan het oordeelt dat die niet is gehaald (EUR-Lex). Een doelstelling loopt al gevaar. Op 16 september verwierp het Congres de wet voor transparantie over lobbywerk met 179 stemmen tegen en 155 voor. Ministers ramen de financiële gevolgen van die nederlaag op € 260 miljoen (20minutos).

Ook de tijd is beperkt. Alle betalingen uit de faciliteit moeten uiterlijk 31 december 2026 zijn afgerond (EUR-Lex). Als Brussel vaststelt dat een doel niet is gehaald, heeft Spanje nog maar enkele weken om dat recht te zetten.

Opgeleverde woningen, onbekende bewoners

Bij huisvesting is het verschil tussen papierwerk en dagelijks leven het duidelijkst. De regering zegt dat 16.000 sociale huurwoningen uit het herstelplan klaar zijn (Spaanse regering). Ze meldt niet hoeveel huishoudens hun intrek hebben genomen. Mogelijk wonen er in veel van de woningen al huurders, maar hoeveel, zegt de regering niet.

Een gebouw dat klaar is, huisvest pas bewoners als huurders zijn geselecteerd en de huurcontracten zijn getekend. In Spanje is die taak verdeeld over regio’s, gemeenten, publieke woningbedrijven en particuliere projectontwikkelaars. Daardoor is een landelijk overzicht van bewoonde woningen lastig samen te stellen (The Conversation).

Het oordeel van de Europese Commissie over het laatste betaalverzoek bepaalt hoeveel geld Spanje ontvangt. Het maakt niet duidelijk of de 16.000 opgeleverde woningen bewoners hebben. Ook het bedrag van € 96 miljard zegt niets over betalingen of oplevering: het telt alleen het geld waarvoor aanvragen zijn opengesteld. Madrid en de regio’s die de woningen toewijzen, kunnen melden hoeveel ervan bewoond zijn. Tot dusver hebben ze die cijfers niet gepubliceerd.