Trumps Russische dieseldeal blijft zonder lading

Na een telefoongesprek tussen Donald Trump en Vladimir Poetin heeft Washington de verkoop, levering en invoer van diesel van Russische oorsprong toegestaan tot en met 7 april 2027 (OFAC). Het Witte Huis heeft niet bekendgemaakt wie de brandstof betaalt of wanneer die aankomt (AP). Europa kan deze diesel immers niet legaal invoeren. Het krijgt alleen blijvende verlichting als de deal extra brandstof op de wereldmarkt brengt. Bestaande ladingen naar nieuwe kopers omleiden, helpt daarbij niet.

Een vergunning, nog geen levering

De vergunning komt van OFAC (de Office of Foreign Assets Control, de dienst van het Amerikaanse ministerie van Financiën die de sancties uitvoert). Ze noemt geen leverancier, schip of hoeveelheid. Betalingen vanaf Amerikaanse rekeningen van de Russische centrale bank, het staatsvermogensfonds en het ministerie van Financiën blijven geblokkeerd (OFAC notice).

De genoemde hoeveelheden zijn Trumps eigen claims. Hij beloofde direct meer dan 300.000 ton, gevolgd door extra leveringen van in totaal meer dan 4,8 miljoen ton. De laatste levering hangt af van de staat van de Russische raffinaderijen (Interfax, Reuters). Moskou heeft minder toegezegd. Vicepremier Alexander Novak zei alleen dat Rusland in oktober klaarstond om extra leveringen op gang te brengen (DW).

Ook Rusland zou zijn eigen regels moeten versoepelen. Op 30 september verlengde de regering het verbod voor producenten om diesel uit te voeren tot en met 31 oktober. Ze wees daarbij op problemen bij raffinaderijen en de sterke binnenlandse vraag (Interfax). Novak zou hebben beloofd het verbod eerder te versoepelen. Een gedateerd, gepubliceerd besluit zou wel het eerste concrete teken zijn dat er extra brandstof aankomt.

Waarom extra diesel belangrijker is dan nieuwe kopers

Diesel is schaars. Van januari tot en met augustus bedroeg de wereldwijde uitvoer van diesel en gasolie over zee gemiddeld 4,7 miljoen vaten per dag, 10% minder dan een jaar eerder (IEA). Europa merkt het tekort aan de pomp. Frankrijk verkoopt 10 miljoen vaten uit zijn noodvoorraden en verwacht dat dit de pompprijs met 12 tot 18 cent per liter verlaagt (French government).

Afgezet tegen de Europese vraag is Trumps volledige belofte bescheiden. Omgerekend tegen circa 7,5 vaten per ton en vergeleken met de EU-verbruiksgegevens komt die neer op ongeveer negen dagen Europees verbruik van diesel en gasolie (Reuters, Eurostat). Zelfs als elke ton extra aanbod is, zou de deal het tekort wel verlichten, maar niet wegnemen.

Of de diesel nieuw is, bepaalt wie ervan profiteert. Als Rusland meer diesel raffineert en uitvoert, groeit het totale aanbod en kunnen de prijzen op de hele markt dalen, ook in Europa. Als Amerikaanse kopers alleen ladingen overnemen die anders naar andere importeurs zouden gaan, kan de prijs in de VS dalen. Die importeurs moeten dan harder concurreren om de resterende ladingen.

Russische diesel is eerder naar andere kopers omgeleid. Na het EU-embargo van 2023 namen Brazilië en Saudi-Arabië de plaats in van Frankrijk en Duitsland als belangrijke afnemers van Russische diesel die over zee werd vervoerd (EIA). Rusland verdient hoe dan ook aan elke verkoop. Dat verklaart waarom Volodymyr Zelensky de deal veroordeelde als een cadeau aan Poetin (Axios). Vrachtvervoerders, boeren en bedrijven die dieselmachines gebruiken, hebben alleen voordeel als het om extra brandstof gaat.

Beschadigde raffinaderijen maken omleiding aannemelijk. De IEA raamt de Russische dieselproductie op ongeveer 30% onder het niveau van 2025 (IEA). Dat het kan, bewijst nog niet dat het zo gaat. Drie signalen kunnen de twee scenario’s van elkaar onderscheiden: herstel van de Russische raffinageproductie, een stijging van de totale dieseluitvoer over zee in plaats van alleen een andere bestemming, en laadgegevens uit Russische havens.

Twee verboden waar de vergunning niets aan verandert

Een wet uit 2022 van het Amerikaanse Congres verbiedt de invoer van Russische olieproducten in de VS. Voor opheffing moet de president een verklaring afgeven die is gekoppeld aan vredesvoorwaarden die Oekraïne aanvaardt. Ook moet hij het Congres raadplegen en geldt er een wachttijd van 90 dagen (US law). De OFAC-vergunning geldt alleen voor de sanctieregels die erin staan. De sanctiewet die Trump in september ondertekende, liet het invoerverbod intact (To Brief). Het ministerie van Financiën of de Amerikaanse douane moet duidelijk maken op welke wettelijke grond een Russische lading een Amerikaanse haven binnen kan.

De Europese regel is niet veranderd. Artikel 3m van de EU-sanctieverordening tegen Rusland verbiedt nog steeds de invoer van Russische olieproducten in de Unie (EUR-Lex). Een Amerikaanse vergunning geeft een tanker geen toestemming om in Rotterdam te lossen. Elk voordeel voor Europa moet dus indirect komen, via een wereldmarkt waarop meer diesel beschikbaar is.

De vergunning verplaatst op zichzelf geen brandstof. Europese automobilisten en transportbedrijven hebben alleen iets aan de deal als Rusland diesel produceert die het anders niet aan een andere afnemer zou verkopen. De eerste concrete aanwijzing moet van Novak komen: een gepubliceerd besluit dat het Russische uitvoerverbod beëindigt, gevolgd door laadgegevens uit een Russische haven.