Trump schort nieuwe Rusland-sancties van Congress op

Donald Trump heeft een pakket nieuwe Amerikaanse sancties tegen Rusland opgeschort voordat het van kracht werd. Met een presidentieel besluit van 16 oktober zet hij maatregelen opzij die het Congres aannam en die hij in september ondertekende (Witte Huis, aangenomen wet). Bestaande Amerikaanse sancties en alle EU-sancties blijven van kracht. De druk vanuit Washington staat stil; Europa handhaaft zijn eigen regels terwijl Russische energie nog altijd legaal de EU binnenkomt.

Wat het besluit buiten werking stelt

De Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act, die op 18 september werd ondertekend, gaf de regering 30 dagen om maatregelen te nemen. De wet voorzag in invoerheffingen tot 500% op Russische goederen en in nieuwe sancties tegen Russische banken en tankers van de schaduwvloot: verouderde schepen waarmee Rusland olie buiten het bereik van westerse controles vervoert (aangenomen wet).

Het krachtigste middel was een zogeheten secundaire heffing van maximaal 100% op goederen uit landen die veel Russische olie en gas kopen. Amerikaanse importeurs zouden die aan de grens hebben betaald over alles wat die landen aan de VS verkopen, ook als de goederen niets met Russische energie te maken hadden. Trumps besluit noemt deze heffingen en schort ze vervolgens op, samen met geplande beperkingen voor Russische functionarissen, banken, energiebedrijven en schepen (Witte Huis).

Alle sancties die op basis van eerdere presidentiële besluiten zijn opgelegd, blijven gelden. Wie zegt dat Trump alle sancties tegen Rusland heeft opgeheven, overdrijft dus. De opschorting heeft geen einddatum en blijft van kracht totdat de president of zijn minister van Buitenlandse Zaken anders beslist. De wet eiste een schriftelijke certificering en een rapport aan het Congres waarin het besluit werd toegelicht (Amerikaanse wetgeving). Het Witte Huis zegt dat beide stukken zijn ingediend, maar in het gepubliceerde besluit staat alleen dat de opschorting in het belang van de VS is.

Zonder openbare toelichting is de reikwijdte van de heffing het sterkste argument voor het uitstel. De maatregel zou hele economieën hebben geraakt vanwege hun energiekosten. Hongarije haalt volgens cijfers van de Commissie nog altijd het grootste deel van zijn olie en gas uit Rusland, meldde Portfolio. Omdat het besluit geen land noemde, kan geen Europese regering zeggen dat zij is ontzien bij een heffing die daadwerkelijk op haar was gericht.

Wat Europa nog kan doen

Een Amerikaans besluit kan EU-wetgeving niet veranderen. De lidstaten spreken sancties af in de Raad van de EU, waar iedere regering een veto heeft. Na aanneming krijgen de sancties de vorm van verordeningen die rechtstreeks in alle lidstaten gelden; nationale wetgeving is daarvoor niet nodig.

Die regels blijven van kracht, waaronder het verbod voor havens om tankers op de sanctielijst van de schaduwvloot toe te laten. In juli voegde de EU 41 schepen aan die lijst toe (Raad van de EU).

De opschorting staat los van een besluit dat Washington een week eerder nam. Op 9 oktober gaf het Amerikaanse ministerie van Financiën met General License 135 toestemming om Russische diesel tot 7 april 2027 in de VS af te leveren (OFAC). EU-leiders betreurden die vergunning in de conclusies van hun top van 16 oktober (Europese Raad), zoals we eerder meldden (To Brief).

Ook de Europese regels laten ruimte voor Russische energie. De Europese uitfasering van gas staat toe dat bepaalde langetermijncontracten tijdens een overgangsperiode doorlopen. Daardoor komt nog altijd legaal Russisch vloeibaar aardgas (LNG) aan. Urgewald, een Duitse actiegroep, telde tussen januari en september 12,18 miljoen ton Russisch Arctisch LNG dat Europese havens bereikte. Frankrijk ontving in september de meeste leveringen, stelde de organisatie vast (Urgewald).

Wie bezwaar maakte en wat nog niet is gemeten

Volodymyr Zelenskyy waarschuwde dat het verlichten van de druk Vladimir Poetin zou aanmoedigen, terwijl Oekraïne zich voorbereidt op winterse aanvallen op het elektriciteitsnet. Kremlin-gezant Kirill Dmitriev noemde de opschorting historisch (Guardian).

In Washington maakten parlementariërs van beide partijen bezwaar, onder wie Democraat Chuck Schumer en Republikein Thom Tillis. Een poging om het besluit terug te draaien is er niet op gevolgd (AP). Niemand heeft tot dusver becijferd hoeveel extra inkomsten de opschorting Moskou eventueel oplevert.

De nieuwe Amerikaanse sancties zijn onder het huidige besluit opgeschort; alleen de president of zijn minister van Buitenlandse Zaken kan ze opnieuw invoeren. De oudere Amerikaanse en Europese sancties blijven gelden. Omdat de EU-regels Russische energie nog deels toelaten, hangt de druk die Moskou deze winter voelt nu vooral af van de mate waarin Europese regeringen hun resterende openingen sluiten, van de Hongaarse olievoorziening tot de Franse LNG-terminals.