Turkije betwist Griekse kabelvergunning

Op 6 november gaf Griekenland toestemming voor bodemonderzoek voor de Great Sea Interconnector, de onderzeese kabel die Cyprus moet aansluiten op het Europese elektriciteitsnet op het vasteland (Greek MFA, Reuters). Turkije reageerde diezelfde dag schriftelijk: een deel van het tracé loopt over een continentaal plat dat Ankara in 2020 bij de VN heeft geclaimd. Voor onderzoek daar is Turkse toestemming nodig, en die is niet gegeven (Turkish notice register, Turkish Foreign Ministry). Volgens de laatst geregistreerde positie lag het onderzoeksschip Abeille Marengo zaterdagochtend stil in de haven van Heraklion op Kreta (MyShipTracking).

Een vergunning en een tegenclaim

Beide regeringen maakten hun standpunt bekend via NAVTEX-meldingen: radiowaarschuwingen voor schepen in een bepaald gebied. De Griekse zender in Heraklion vroeg schepen afstand te houden van een onderzoekstraject dat van Kreta richting Cyprus loopt (Greek Hydrographic Service). De Turkse zender in Antalya antwoordde dat een deel van die route over het continentaal plat loopt dat Ankara in 2020 bij de VN heeft geclaimd. Dat is een zeebodemzone buiten de territoriale wateren waarop een staat exclusieve rechten opeist (Turkish notice register). Het Turkse ministerie van Buitenlandse Zaken noemde het werk marien onderzoek op zee en stelde dat Turkije daarvoor nooit toestemming heeft gegeven (Turkish Foreign Ministry).

Een NAVTEX is een veiligheidswaarschuwing, geen vergunning en geen uitspraak over een grens. De daadwerkelijke toestemming kwam eerder die dag uit Athene: minister van Buitenlandse Zaken Giorgos Gerapetritis ondertekende de vergunning waarom kabelbouwer Nexans had gevraagd (Greek MFA, Reuters).

Volgens Ankara kan het onderzoek niet doorgaan zonder Turkse goedkeuring. Athene heeft de vergunning afgegeven zonder die te vragen. Geen van beide hoofdsteden aanvaardt de kaart van de ander voor het zeegebied tussen Kreta en Cyprus.

Cyprus betaalt de hoogste prijs zolang de route omstreden blijft

Cyprus is de enige EU-lidstaat die nog niet is aangesloten op het Europese elektriciteitsnet op het vasteland. De afgesproken oplossing is een kabel van ongeveer 898 kilometer, waarvoor de EU circa € 657 miljoen uittrekt (Commission, CINEA). Europees geld kan de kabel financieren, maar beslist niet wie de route in kaart mag brengen. De gevolgen van die onopgeloste kwestie zijn ongelijk verdeeld: Cyprus draagt het grootste deel.

Volgens Cyprus Mail betaalt Cyprus 63% van de bouwkosten voor het traject tussen Kreta en Cyprus, tegenover 37% voor Griekenland. De raming van € 1,9 miljard zal naar verwachting oplopen; bovendien moet ongeveer 40% van de zeebodem nog worden onderzocht (Cyprus Mail). Zolang dat onderzoek uitblijft, liggen zowel de definitieve route als de uiteindelijke prijs nog open.

De werkzaamheden liepen eerder ook vast. In juli 2024 stonden Griekse en Turkse marineschepen ongeveer 40 uur tegenover elkaar bij het eiland Kasos (eKathimerini). De netbeheerder zegt dat het toegewezen deel toen is onderzocht; de rest van het traject naar Cyprus is nog niet in kaart gebracht (ADMIE). Abeille Marengo kwam eind oktober aan op Kreta om het stilgelegde onderzoek te hervatten (OT, To Brief).

De Turkse weigering is selectief. Cyprus Mail meldde dat Turkije toestemming gaf voor onderzoek aan een afzonderlijke telecomkabel in nabijgelegen wateren (Cyprus Mail). Voor de elektriciteitskabel is die toestemming er niet. Het verschil wijst erop dat de politiek rond het project de doorslag geeft, niet het zeebodemonderzoek zelf.

Het laatste AIS-signaal, de automatische identificatie-uitzending die schepen versturen, plaatste Abeille Marengo op 7 november om 00.20 UTC met snelheid nul in de haven van Heraklion. Tot zaterdagochtend was geen later vertrek geregistreerd (MyShipTracking). Satelliettracking heeft hiaten; de signalen bewijzen dus niet dat het onderzoek stilligt. Ze laten wel zien waar het geschil staat: Ankara maakt aanspraak op een vetorecht over een route waarvoor Griekenland toestemming heeft gegeven. De meldingen beslechten noch de grenskwestie, noch de vraag of er in het betwiste gebied al onderzoek is gedaan.