Turkije claimt inspraak bij kabelonderzoek Cyprus

Het Franse onderzoeksschip Abeille Marengo vertrok op 10 november uit Heraklion om de zeebodem ten zuiden van Kasos en Karpathos in kaart te brengen voor de Great Sea Interconnector, een elektriciteitskabel die Cyprus met Kreta moet verbinden (AMNA). Enkele uren later zond Turkije een bericht uit waarin het stelde met het onderzoek te hebben ingestemd, vier dagen nadat het had verklaard dat niet te hebben gedaan (Euro2day, Cyprus Mail). Athene en Nicosia zeggen dat alleen zij om toestemming zijn gevraagd. Een Franse diplomatieke nota die duidelijkheid kan geven over de uitwisseling is nog niet openbaar gemaakt.

Twee berichten, twee aanspraken op gezag

In het Turkse bericht ligt het onderzoeksgebied op het continentaal plat waarop Ankara aanspraak maakt: de zeebodem buiten de kust waar een land exclusieve rechten op grondstoffen claimt (To Vima). Vervolgens stelt het bericht dat Turkije toestemming voor het onderzoek heeft gegeven (Euro2day). Beide media nemen het bericht over, maar geen van beide toetst de juridische grondslag ervan.

Een NAVTEX is een veiligheidsbericht voor de scheepvaart. Het waarschuwt schippers voor gevaren, maar verleent geen vergunningen en beslecht geen grensgeschillen (IMO). Wel legt het een standpunt vast.

Griekenland reageerde diezelfde avond met een eigen waarschuwing voor de scheepvaart. Daarin noemde het de Turkse NAVTEX onbevoegd en zonder rechtskracht (Athina 9.84). Volgens het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft het Turkse bericht geen juridische gevolgen voor werkzaamheden waarvoor Griekenland toestemming heeft gegeven (Greek Foreign Ministry).

De Griekse waarschuwing verwijst naar drie Griekse besluiten waarmee het onderzoek is toegestaan. Het meest recente dateert van 6 november (Athina 9.84). Volgens de waarschuwing liggen delen van beide onderzoeksroutes in de exclusieve economische zone of op het continentaal plat waarop Griekenland aanspraak maakt. In die gebieden claimt een land exclusieve rechten op bijvoorbeeld visserij en grondstoffen. Athene stelt daarom dat het zelf over de toestemming gaat, niet Ankara.

Cyprus koos dezelfde lijn. Regeringswoordvoerder Konstantinos Letymbiotis zei dat alleen Griekenland en Cyprus om toestemming waren gevraagd (Philenews). In Athene zei minister van Energie Stavros Papastavrou tegen het parlement dat Turkije toestemming had aangekondigd waar niemand om had gevraagd.

De Franse nota die niemand heeft gezien

Frankrijk heeft Turkije wel een brief gestuurd. Op 9 november zei de Griekse regeringswoordvoerder Pavlos Marinakis dat Parijs Ankara een nota verbale had gestuurd, een formeel schriftelijk bericht tussen staten, over de veiligheid van de scheepvaart. Hij wilde de nota niet openbaar maken (Greek government). Vergunningen stonden daar los van, zei hij.

Volgens Marinakis was de nota een kennisgeving waarin geen Turkse rechten werden erkend. De Turkse NAVTEX vermeldt op haar beurt geen vergunningnummer, datum of aanvrager (To Vima). Uit geen openbaar gemaakt document blijkt dat Ankara om een vergunning is gevraagd. Ook is niet bekend wat Parijs precies heeft geschreven.

Ankara heeft zijn standpunt gewijzigd. Op 6 november eiste Turkije overleg en zei het geen toestemming te hebben gegeven (Cyprus Mail), zoals we destijds berichtten (To Brief). Nu stelt het publiekelijk dat het met het onderzoek heeft ingestemd, terwijl uit de gepubliceerde berichten niet blijkt dat om Turkse toestemming is gevraagd.

Turkije heeft de koerswijziging niet toegelicht. Een mogelijke verklaring, af te leiden uit de volgorde van de berichten en niet uit een Turkse verklaring, is dat Ankara vóór de aanleg van de kabel een spoor van 'overleg' wil vastleggen. Athene zou dat dan bij iedere volgende stap moeten weerspreken.

Waarom Europa geld in deze zeebodem steekt

De EU heeft de interconnector, die Cyprus moet aansluiten op het Europese elektriciteitsnet, aangemerkt als project van gemeenschappelijk belang. Dat label geeft prioriteit aan grensoverschrijdende infrastructuur. Eerder kende de EU het project ongeveer €657 miljoen toe uit de Connecting Europe Facility, het Europese infrastructuurfonds (European Commission). De Franse investeerder Meridiam heeft een meerderheidsbelang in het projectbedrijf (GSI). Daarmee staat Frans kapitaal achter de kabel, naast de Franse diplomatie.

Brussel kan de kabel financieren en prioriteit geven. Het kan de zeegrens tussen Griekenland en Turkije niet vaststellen en evenmin een vergunning voor het onderzoek verlenen. Het juridische geschil blijft dus bij de nationale hoofdsteden.

Het schip heeft de haven verlaten, maar uit geen gepubliceerde vaarroute blijkt tot dusver dat het de betwiste strook ten zuiden van Kasos heeft opgemeten. Ook de voortgang van het schip beslecht het geschil niet. Griekenland zegt het werk te hebben toegestaan; Turkije stelt ermee te hebben ingestemd. Beide onverenigbare aanspraken op zeggenschap staan nu op papier. Parijs kan met publicatie van de nota ten minste duidelijk maken wat het Ankara heeft meegedeeld. Daaruit blijkt wat Frankrijk heeft gecommuniceerd, maar niet welke hoofdstad juridisch bevoegd was om het onderzoek goed te keuren.