Washington wil Oekraïense aanvallen op raffinaderijen stoppen

Op 9 oktober drongen Donald Trumps gezanten Steve Witkoff en Jared Kushner er in Miami bijna acht uur lang bij Oekraïne op aan de aanvallen op Russische olieraffinaderijen te staken (Axios). Volgens de Financial Times waarschuwden ze dat de uitwisseling van Amerikaanse inlichtingen kon stoppen als Kyiv de verzoeken uit Washington bleef negeren. Washington heeft die inlichtingenstroom eerder al stilgelegd; Europa kan slechts een deel ervan vervangen.

Een waarschuwing, een ontkenning en een dieselakkoord

In zijn openbare terugblik schrijft Witkoff dat Europese regeringen, de Europese Commissie en de NAVO deelnamen aan gesprekken over de wintervoorbereidingen en veiligheidsgaranties. Een akkoord wordt niet genoemd (AFP). Uit de terugblik en de persberichten blijkt niet welke Europeanen, als die erbij waren, het omstreden gesprek hebben gehoord.

Volgens de FT ging het om een waarschuwing onder voorwaarden. Een Oekraïense deelnemer zei tegen de krant dat het stopzetten van de aanvallen een "nadrukkelijk verzoek" van de Amerikaanse president was (Financial Times). Dat wijst op druk voor de toekomst; van een besluit om de inlichtingenuitwisseling stil te leggen was geen sprake.

Axios gaat verder en citeert een Oekraïense functionaris die spreekt van een rechtstreekse dreiging. Een Amerikaanse functionaris met kennis uit eerste hand ontkent dat: volgens hem herinnerden de gezanten Kyiv er alleen aan dat de VS munitie en inlichtingen leveren (Axios). Zelfs die ontkenning bevestigt dat Amerikaanse steun in het gesprek aan de orde kwam. Geen enkel bericht meldt dat de inlichtingenuitwisseling daadwerkelijk is stopgezet.

Volgens dezelfde functionaris houdt Trump de aanvallen op raffinaderijen verantwoordelijk voor de hoge brandstofprijzen in de VS. Op de dag van het overleg kondigde Trump, na een telefoongesprek met Vladimir Poetin, een akkoord aan om Russische diesel op de wereldmarkt te brengen (n-tv). Het Amerikaanse ministerie van Financiën verleende vervolgens een vergunning voor de handel in Russische diesel, die Amerikaanse sancties anders zouden blokkeren. Die vergunning geldt tot 7 april 2027 en stelt niet als voorwaarde dat Moskou stopt met het aanvallen van het Oekraïense elektriciteitsnet (OFAC).

Waarom Kyiv blijft aanvallen

Kyiv wil een wederzijdse pauze in de aanvallen, geen eenzijdige. Op 22 september zei Zelensky dat Oekraïne bereid was tot een bestand rond energie-infrastructuur met Rusland. Een eenzijdige stopzetting was volgens hem niet besproken (Reuters).

De aanvallen geven Zelensky onderhandelingsmacht. In een analyse van de Russische raffinagesector, die onder Oekraïense aanvallen gebukt gaat, raamde het IEA de productie in juni op circa 3,8 miljoen vaten per dag, ongeveer 30% minder dan een jaar eerder (IEA). Dat cijfer maakt niet duidelijk welk deel van de daling door de aanvallen komt, maar laat wel zien wat Moskou kan terugwinnen. Rusland heeft intussen het Oekraïense elektriciteitsnet zwaar beschadigd, vlak voor de winter (To Brief). Als Kyiv alleen stopt, geeft het zijn drukmiddel tegenover die Russische aanvallen uit handen.

Wat Europa kan vervangen en wat niet

Washington heeft dit drukmiddel eerder ingezet. CIA-directeur John Ratcliffe erkende op 5 maart 2025 een tijdelijke opschorting van de inlichtingenuitwisseling; het merendeel van de uitwisseling via militaire kanalen kwam stil te liggen (Washington Post). Na overleg in Jeddah werd die op 11 maart hervat (AP). Tegelijkertijd werd de Amerikaanse militaire hulp bevroren. Daardoor is nooit vastgesteld wat het verlies van alleen de inlichtingenuitwisseling zou hebben gekost.

Voor Oekraïne zijn de gevolgen concreet. Het land gebruikt Amerikaanse satellietbeelden om doelen te kiezen en steunt op Amerikaanse waarschuwingen voor naderende Russische aanvallen om zijn luchtverdediging in positie te brengen (Washington Post).

Frankrijk bleef tijdens de opschorting in 2025 eigen inlichtingen delen, met middelen die niet van Washington afhankelijk zijn (Reuters). Parijs maakte niet bekend wat het precies doorgaf; de omvang van die vervanging is dus onbekend.

De hardere grenzen liggen op andere terreinen. In januari 2026 noemde het IISS de Verenigde Staten de enige huidige leverancier aan Europa van ruimtegebonden waarschuwingen voor ballistische raketten: satellieten die vanuit een baan om de aarde raketlanceringen detecteren (IISS). Le Monde meldde in maart 2025 dat bondgenoten Amerikaanse inlichtingen mogelijk ook niet zonder toestemming van Washington aan Kyiv kunnen doorgeven (Le Monde).

De eerste politieke reactie uit Europa gaat over de aanvallen. Op 10 oktober stelde de Estse premier Kristen Michal voor dat de volgende Europese Raad (de top van EU-leiders) zou bespreken hoe Oekraïne sneller hulp kan krijgen om Russische raffinaderijen te vernietigen (ERR). Zijn voorstel laat de vraag open wie de Amerikaanse inlichtingen zou vervangen als die wegvallen.

Welke woorden de gezanten ook gebruikten, Washington heeft zijn inlichtingensteun ter sprake gebracht in een conflict over de Oekraïense oorlogsstrategie en die steun eerder al opgeschort. Europa kan zelf een deel van de inlichtingen leveren. Een veiligheidsgarantie voor Oekraïne die afhankelijk is van Amerikaanse waarschuwingen voor ballistische raketten uit de ruimte, blijft echter afhankelijk van een besluit in Washington.