L-Irlanda tħares is-sussidji agrikoli fi tnaqqis ta’ €141bn

L-Irlanda pproponiet li tnaqqas il-pjan ta’ nfiq tal-Kummissjoni Ewropea għall-2028-2034 b’€141 biljun, madwar 8%, filwaqt li tħalli kważi bla mittiefsa s-sussidji lill-bdiewa u l-għajnuna reġjonali (kaxxa ta’ negozjati tal-Kunsill). It-tnaqqis jaqa’ minflok fuq ir-riċerka, id-difiża u l-politika barranija. Il-gvernijiet li jridu baġit iżgħar se jiksbu total aktar baxx, u issa jridu jgħidu minn liema oqsma oħra se jnaqqsu biex jilħqu l-iffrankar ferm akbar li talbu.

Dak it-tnaqqis ta’ €141 biljun huwa kkalkulat bi prezzijiet tal-2025, li ma jqisux l-inflazzjoni. Ir-rapporti li jitkellmu fuq tnaqqis ta’ €159 biljun qed jiddeskrivu l-istess abbozz bi prezzijiet kurrenti, li jinkludu l-inflazzjoni mbassra (Reuters). L-Irlanda fasslet it-test għax f’dan is-semestru għandha l-presidenza tal-Kunsill. Il-presidenza ddur fost l-Istati Membri, u l-pajjiż li jkollu f’idejh imexxi n-negozjati bejn il-gvernijiet.

X’ipproteġiet l-Irlanda, u x’naqqset

L-abbozz huwa “kaxxa ta’ negozjati”, test ta’ kompromess mill-presidenza li ma jorbot lil ebda gvern. Iżomm il-livell minimu garantit għall-appoġġ għad-dħul tal-bdiewa ta’ €261.013 biljun, kważi bla tibdil. Iżid ukoll linja baġitarja komuni, li tgħaqqad il-fondi ta’ koeżjoni (fondi tal-UE għal reġjuni ifqar) ma’ programmi oħra, għal €410.080 biljun (kaxxa tal-Kunsill).

L-iffrankar jiġi minn oqsma oħra. Meta mqabbel mal-pjan tal-Kummissjoni, il-finanzjament għar-riċerka, il-kompetittività industrijali u s-sigurtà jonqos b’€66.605 biljun. Il-politika barranija titlef €33.064 biljun, inkluż l-appoġġ għal pajjiżi li jittamaw li jissieħbu fl-UE u għall-ġirien tal-Ewropa tal-Lvant (New Union Post).

Thomas Byrne, il-ministru għall-affarijiet Ewropej tal-Irlanda, iddeskriva t-test bħala kompromess maħsub biex in-negozjati jimxu ’l quddiem (RTÉ). Il-proposta tagħti xi ħaġa lil kull naħa. Il-gvernijiet li jridu trażżin fin-nefqa jiksbu ċifra ewlenija aktar baxxa. Dawk li jiddependu mill-fondi għall-bdiewa u r-reġjuni jżommuhom.

Dan it-tieni grupp huwa kbir. Fit-2 ta’ Ottubru, 17-il mexxej, b’Giorgia Meloni tal-Italja u Nicușor Dan tar-Rumanija fuq quddiem, kitbu biex jitolbu li jinżammu l-fondi għall-bdiewa u ta’ koeżjoni (il-gvern Sloven), kif irrapportajna dak iż-żmien (To Brief).

Għaliex il-gvernijiet li jridu baġit iżgħar għadhom mhux sodisfatti

Sitt gvernijiet jikkontribwixxu aktar għall-baġit tal-UE milli jieħdu lura: il-Ġermanja, in-Netherlands, l-Awstrija, id-Danimarka, il-Finlandja u l-Iżvezja. F’Awwissu talbu tnaqqis ta’ “bosta mijiet ta’ biljuni” ta’ ewro, mifrux fuq l-oqsma kollha tan-nefqa (dikjarazzjoni konġunta). Iċ-ċifra tal-Irlanda hija ferm inqas minn hekk. Il-Kanċillier Ġermaniż Friedrich Merz qal li d-daqs propost ma setax iservi bħala bażi għal ftehim (Tagesschau).

Il-każ tal-Finlandja juri l-problema ta’ dan il-kamp. Il-Prim Ministru Petteri Orpo sejjaħ l-iffrankar żgħir wisq. Imbagħad ilmenta li wisq minnu kien ġej minn tnaqqis fid-difiża, fir-riċerka u fit-teknoloġija ġdida (STT/Suomenmaa). F’abbozz li jħares il-fondi għall-bdiewa u r-reġjuni, qed jitlob baġit iżgħar u l-protezzjoni proprju tal-oqsma li ntlaqtu mit-tnaqqis.

Il-Parlament Ewropew joġġezzjona għal raġuni opposta. In-negozjaturi ewlenin tiegħu għall-baġit, Siegfried Mureșan u Carla Tavares, ċaħdu l-abbozz fl-10 ta’ Ottubru. Huma argumentaw li t-tnaqqis fil-kompetittività u fil-politika barranija jdgħajjef il-kapaċità tal-Ewropa li tinvesti, tappoġġa lis-sħab u twieġeb għall-kriżijiet (il-Parlament Ewropew).

Min jista’ jwaqqfu

Il-baġit ta’ seba’ snin jeħtieġ l-approvazzjoni unanima tas-27 gvern. Qabel dan, il-Parlament irid jagħti l-kunsens tiegħu b’maġġoranza tal-membri tiegħu (l-Artikolu 312). Għalhekk, kull gvern waħdu jista’ jivvota kontra l-ftehim. Il-Parlament jista’ jirrifjuta li jagħti l-kunsens tiegħu, iżda ma jistax jikteb mill-ġdid il-qafas. Jista’ biss jaċċetta jew jiċħad dak li jaqblu fuqu l-gvernijiet. Il-mexxejja mistennija jiddiskutu t-test fis-summit tagħhom tal-15 u s-16 ta’ Ottubru (aġenda tal-Kunsill Ewropew).

L-evidenza ssostni konklużjoni waħda soda. Is-sitt pajjiżi li jħallsu aktar milli jirċievu jridu tnaqqis ferm akbar minn dak propost mill-Irlanda. L-abbozz tal-Irlanda juri kemm isir diffiċli li jsir dan it-tnaqqis meta l-infiq għall-bdiewa u r-reġjuni jkun protett, għax allura l-iffrankar jaqa’ fuq ir-riċerka, is-sigurtà u l-politika barranija — oqsma li s-sitta stess jgħidu li l-Ewropa teħtieġ. Hemm riżerva waħda: is-sitta għadhom ma ppubblikawx alternattiva dettaljata, u għalhekk ħadd għadu ma jaf minn fejn isibu l-biljuni żejda. Sakemm Berlin, L-Aja u s-sħab tagħhom jippreżentaw alternattiva, it-test tal-Irlanda huwa l-unika verżjoni konkreta tal-kompromess li hemm fuq il-mejda.