Rumunia ryzykuje 770 mln EUR

Do 31 sierpnia Rumunia musi uchwalić jednolitą reformę wynagrodzeń w sektorze publicznym, którą obiecała Brukseli w zamian za wypłaty z unijnego Funduszu Odbudowy. Jeśli terminu nie dotrzyma, zawieszeniu może podlegać ok. 770 mln EUR (RRI, Romania Insider). Jeśli zaś uchwali ustawę zbyt kosztowną, problem przeniesie się na rynek długu. Rumunia ma rating BBB- z perspektywą negatywną, czyli najniższy poziom inwestycyjny. Obniżka oznaczałaby wyższy koszt każdej kolejnej emisji obligacji (SeeNews). Na razie politycznego porozumienia nie ma.

Wartość referencyjna ciągle spada

Najnowszy projekt, przekazany liderom partii 20 sierpnia, ustala bazową wartość referencyjną na 4 000 lei. To punkt zaczepienia całej siatki płac: podstawowe wynagrodzenie każdego pracownika sektora publicznego wynika z pomnożenia tej kwoty przez współczynnik przypisany do stanowiska. Im wyższa wartość referencyjna, tym wyższe płace w całym systemie.

Ta liczba jest systematycznie obniżana. We wcześniejszych wersjach wynosiła 4 320 lei, w lipcu 4 100 lei, a obecnie 4 000 lei (Adevărul, Gândul). Projekt ogranicza też większość dodatków do 20% funduszu wynagrodzeń zasadniczych (Spotmedia).

Każde cięcie ułatwia rozmowę z Brukselą, ale pogarsza polityczną akceptowalność reformy w kraju. Ustawa miała porządkować różnice płacowe w administracji. Związki zawodowe w instytucjach emerytalnych twierdzą, że utrwali jedną z najbardziej drażliwych nierówności: starszy doradca w centralnym urzędzie emerytalnym miałby zarabiać 11 200 lei, podczas gdy osoba wykonująca porównywalną pracę w oddziale terenowym 8 600 lei (Agerpres). Sekretarze sądowi zapowiedzieli zamknięcie sądów i prokuratur od 1 września, jeśli projekt pozostanie w obecnym kształcie (Digi24). To dzień po upływie unijnego terminu.

Bruksela nie ustala płac, tylko pyta o rachunek

Komisja Europejska formalnie projektu nie odrzuciła. Premier Ilie Bolojan mówił, że Bruksela przesłała „pytania i prośby o wyjaśnienia”, a minister pracy Dragoș Pîslaru podkreślał, że tekst wciąż jest wersją roboczą, więc nie ma czego formalnie odrzucać (Agerpres, Realitatea). Sedno sporu jest fiskalne. Według Romania Insider koszt reformy miał wzrosnąć z ok. 8 mld lei do ok. 12 mld lei, a KE chce wiedzieć, z czego Rumunia sfinansuje różnicę.

Podwyżka funduszu płac w sektorze publicznym nie jest wydatkiem jednorazowym. Wchodzi do każdego kolejnego budżetu, a przestrzeń Rumunii do jego finansowania szybko się kurczy. Dług publiczny na koniec pierwszego kwartału 2026 r. sięgnął 60,1% PKB (Eurostat). Tym samym przekroczył krajowy próg prawny: powyżej 60% rząd nie może zwiększać łącznych wydatków na płace ani świadczenia społeczne, jeśli równolegle nie znajdzie oszczędności lub nowych dochodów (Bursa). Ministerstwo finansów zakłada dalszy wzrost długu: do 61,8% w tym roku i 63,9% w 2028 r. (Economica).

Kto zapłaci

Pracownicy, których obecne wynagrodzenia przekraczają poziomy wynikające z nowej siatki, dostają gwarancję nominalną: pensje na papierze nie spadną, ale mogą zostać zamrożone na lata, dopóki system ich nie „dogoni” (G4Media). Przy inflacji oznacza to realną obniżkę. Wśród nielicznych grup, które mogą faktycznie zyskać, są nauczyciele szkół przeduniwersyteckich, bo w ostatniej wersji projektu podniesiono im współczynniki (Digi24).

Niedotrzymanie terminu 31 sierpnia nie oznacza automatycznej utraty 770 mln EUR. Zgodnie z art. 24 rozporządzenia o RRF, czyli unijnego aktu regulującego wypłaty z Funduszu Odbudowy, Komisja może zawiesić płatność i odblokować ją po usunięciu problemu. Kłopot polega na czasie. Rumunia jest blisko końca działania instrumentu odbudowy. Korekta, która w 2024 r. byłaby administracyjnie do opanowania, pod koniec 2026 r. staje się ryzykowna, bo może zabraknąć czasu na uchwalenie zmian, udowodnienie zgodności i weryfikację przez Brukselę przed zamknięciem programu (Curs de Guvernare).

Rumunia obiecała reformę płac, która będzie jednocześnie sprawiedliwsza i fiskalnie do udźwignięcia. Ma dziewięć dni, by pokazać, że te dwa cele da się pogodzić. Każdy kompromis wskazuje płatnika: pracownicy płacą niższymi oczekiwaniami albo zamrożeniem realnych dochodów, państwo wyższym rachunkiem stałym, a Bruksela zaakceptuje ustawę tylko wtedy, gdy liczby będą się spinać.