Russische raketten leggen Oekraïense staalproductie stil

Tussen augustus en september 2026 troffen Russische ballistische raketten drie staalfabrieken die samen onlangs naar schatting 90% van de Oekraïense staalproductie voor hun rekening namen (Hromadske). Alle drie legden de productie stil. De directe schade treft Oekraïne: minder omzet, verloren banen en een nieuwe klap voor een oorlogseconomie die al sterk afhankelijk is van buitenlandse steun. Voor een breder Europees tekort is nog weinig bewijs, maar sommige afnemers zitten nu al klem.

Wat de raketten hebben stilgelegd

De drie fabrieken zijn Zaporizhstal en Kamet Steel, beide eigendom van Metinvest, de grootste staalproducent van Oekraïne, en ArcelorMittal Kryvyi Rih, onderdeel van 's werelds op één na grootste staalconcern. Alle drie werden in een periode van ongeveer vijf weken herhaaldelijk getroffen. Op elke locatie vielen doden onder de werknemers. Alleen al bij Zaporizhstal meldde Metinvest 17 ballistische raketten in één maand. De operationeel directeur noemde de productieketen „feitelijk gebroken” (Interfax-Ukraine). ArcelorMittal meldde dat de primaire productie was stilgevallen nadat Rusland de ijzerproductie tweemaal had aangevallen (ArcelorMittal, UNN).

Een staalfabriek draait alleen als hoogovens, elektriciteit, zuurstoftoevoer en interne spoorlijnen op elkaar aansluiten. Wie één schakel uitschakelt, kan de productie stilleggen zonder de oven zelf te vernietigen. Dat gebeurde bij ArcelorMittal: sommige onderdelen bleven volgens het bedrijf op een minimaal niveau draaien, terwijl de belangrijkste productieketen werd onderbroken. De raketten hebben de fabrieken niet met de grond gelijkgemaakt. Ze hebben ze van elkaar losgekoppeld.

Hoeveel staal Oekraïne nog over heeft

Voor de grootschalige invasie produceerde Oekraïne jaarlijks ongeveer 21,4 miljoen ton ruw staal (World Steel Association). Nadat Rusland Marioepol en de enorme staalfabrieken Azovstal en Iljitsj had bezet, zakte de productie volgens de Oekraïense brancheorganisatie Ukrmetprom in 2025 in tot ongeveer 7,4 miljoen ton (LIGA). De drie fabrieken die nu zijn stilgelegd, vertegenwoordigden het grootste deel van wat na dat eerdere verlies was overgebleven.

De schade is al zichtbaar in de officiële cijfers. De productie van ruw staal daalde in augustus naar 277.000 ton, 57,3% minder dan een jaar eerder. De productie van ruwijzer, het vloeibare ijzer uit hoogovens dat vervolgens tot staal wordt verwerkt, nam met 65,6% af. Dat past bij een verstoring in de hoogovenfase (LIGA). Bij Zaporizhstal en Kamet Steel hebben ongeveer 16.500 werknemers te maken met kortere diensten of verlof (Interfax-Ukraine).

Staal is een van de belangrijkste Oekraïense exportproducten en levert buitenlandse valuta op: de dollars en euro's waarmee het land zijn import betaalt. Nu het grootste deel van de productie stilligt, neemt die inkomstenstroom af. Dat gebeurt juist op een moment waarop de Oekraïense economie sterk afhankelijk is van buitenlandse financiering om te blijven functioneren.

Waar Europa het merkt

Oekraïne is als geheel geen grote staalleverancier aan de EU. Volgens ramingen uit de sector exporteerde het land de afgelopen jaren ongeveer 2,2–2,6 miljoen ton staal naar de Europese Unie (GMK Center, The Gaze). Dat is een klein deel van het totale Europese verbruik. De verstoring raakt afnemers echter niet overal even hard.

Roemenië is het duidelijkst aantoonbaar blootgesteld. Zaporizhstal leverde warmgewalste plaat, staal dat tot brede stroken wordt platgewalst voor gebruik in buizen, voertuigen en de bouw, aan Metinvests buizenfabriek in Iași. De leveringen zouden dit jaar oplopen tot 180.000 ton (Economica.net). Die aanvoer is nu onderbroken. Of andere Europese afnemers met vergelijkbare tekorten te maken krijgen en of de Europese staalprijzen bewegen, hangt af van voorraden, alternatieve leveranciers en het type staal. Daarover geven de beschikbare gegevens nog geen uitsluitsel.

Reparaties die mogelijk niet lang standhouden

Kamet Steel heeft naar verluidt één hoogoven opnieuw opgestart (S&P Global). Technisch gezien zijn reparaties mogelijk. Metinvest heeft onder oorlogsomstandigheden eerder hoogovens gerenoveerd. Herhaalde aanvallen veranderen de afweging wel. Een transformator of zuurstofinstallatie die deze week wordt vervangen, kan volgende week opnieuw worden geraakt.

Rusland hoeft niet elke hoogoven te vernietigen. Door de systemen die de ovens met elkaar verbinden aan te vallen, kan het de productie stilleggen. Zo dwingt het steeds nieuwe onderbrekingen af en wordt elke reparatie een gok op de volgende raket. De aanvallen hebben fabrieken stilgelegd die naar schatting het grootste deel van de huidige Oekraïense staalproductie vertegenwoordigen, zonder een vergelijkbare hoeveelheid capaciteit te vernietigen. De directe schade is Oekraïens. Of die ook Europees wordt, hangt af van de duur van de stilstand en van de vraag of specifieke toeleveringsketens, te beginnen in Roemenië, alternatieven kunnen vinden.