Skażenie zamyka fabrykę baterii na Węgrzech

Pod Debreczynem ujawnił się koszt modelu, który Węgry sprzedają inwestorom jako przemysłową przyszłość kraju. W wodach gruntowych pod należącą do chińskiego kapitału fabryką komponentów bateryjnych Semcorp Hungary wykryto aluminium na poziomie 2 676 000 mikrogramów na litr. To ponad 13 000 razy więcej niż dopuszcza prawo (444, Portfolio). Normy przekroczyły także arsen, ołów, kadm, kobalt i nikiel. Węgierskie władze zawiesiły produkcję Semcorp 24 czerwca, a do 3 lipca zakazały wszelkiej działalności na terenie zakładu (HVG). Debreczyn to centrum tego, co Budapeszt przedstawia jako największy w Europie klaster produkcji baterii. Semcorp był jednym z dostawców obsługujących tamtejsze fabryki (G7/Telex).

Dlaczego cienka folia może zatrzymać fabrykę samochodów

Semcorp produkuje folię separacyjną, czyli cienką porowatą membranę oddzielającą dodatnią i ujemną stronę ogniwa. Przepuszcza jony litu podczas ładowania i rozładowywania, ale nie pozwala obu stronom zetknąć się ze sobą. Takie zetknięcie oznacza zwarcie, a w skrajnym przypadku tzw. ucieczkę termiczną, czyli reakcję łańcuchową prowadzącą do niekontrolowanego przegrzewania baterii (Element). Jeśli folia się rozerwie, zawilgotnieje albo zostanie zanieczyszczona, całe ogniwo staje się ryzykiem bezpieczeństwa.

Właśnie dlatego klaster w Debreczynie zbudowano na bliskości dostawców. Zakład Semcorp, zatrudniający ponad 440 osób, działa w Południowej Strefie Gospodarczej miasta obok CATL, Eve Power, EcoPro BM i BMW (Telex). BMW montuje tam baterie wysokiego napięcia, aby ograniczyć koszty logistyki (Népszava). Dostawca za płotem oznacza mniejsze ryzyko transportowe i bardziej przewidywalne dostawy. Gdy jednak zawodzi taki dostawca, lokalnej rezerwy nie ma.

Europa potrafi już stawiać fabryki baterii, ale wciąż jest zależna od chińskich firm w części kluczowych komponentów. Według danych SNE Research za okres od stycznia do kwietnia 2026 r. chińscy producenci kontrolowali 89,6% światowego rynku separatorów bateryjnych (SNE Research). Zależność nie znika więc tylko dlatego, że produkcja odbywa się na terytorium UE.

Inspektorzy widzieli sygnał w lutym. Zakład stanął w czerwcu

Podczas kontroli 26 lutego inspektorzy zauważyli niezidentyfikowaną, parującą i cuchnącą ciecz wsiąkającą w grunt. W marcu zlecono pobranie próbek, 14 maja przyszły wyniki laboratoryjne, a 22 maja formalnie stwierdzono naruszenie. Produkcję zawieszono dopiero 24 czerwca (444, Portfolio). Semcorp opisywał ciecz jako nieszkodliwy kondensat. Wyniki badań, które wykazały zanieczyszczenie metalami ciężkimi obejmujące trzynaście substancji, podważyły tę wersję.

Sprawa szybko odsłoniła konflikt o odpowiedzialność. Burmistrz Debreczyna László Papp publicznie wezwał Semcorp do opuszczenia miasta i złożył zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa (HVG). Rząd zażądał jego dymisji. Papp odpowiedział, że to urząd administracji rządowej, a nie samorząd, wydał pozwolenie dla zakładu i miał dane z monitoringu na długo przed tym, zanim opinia publiczna dowiedziała się o skażeniu. Nierozstrzygnięte pozostaje pytanie, kto realnie egzekwuje przepisy, gdy poziom centralny wydaje zgody, a lokalny ponosi skutki.

Kto zapłaci, jeśli przestój się przedłuży

Pierwszymi poszkodowanymi są ponad 440 pracowników Semcorp i mieszkańcy Debreczyna, pod którym wody gruntowe zawierają metale ciężkie. Następne mogą być fabryki samochodów i baterii. Mercedes już sprawdził, co oznacza przerwa w debreczyńskim węźle bateryjnym: opóźnienia w miejscowym zakładzie CATL zmusiły koncern do sprowadzania baterii z Chin drogą morską, co wydłużyło dostawy o około sześć tygodni (auto motor und sport). Tamten przypadek dotyczył CATL, nie Semcorp, ale mechanizm jest podobny. Gdy lokalny łańcuch dostaw pęka, awaryjne rozwiązanie kasuje przewagę, dla której klaster w ogóle powstał.

Skutki mogłyby wyjść poza Węgry. Słowacja i Czechy są częścią tej samej, niemieckocentrycznej sieci produkcji samochodów, więc opóźnienia w węgierskich komponentach bateryjnych mogłyby odbić się także na nich. Polska, już dziś największy producent baterii litowo-jonowych w Europie dzięki mocom LG Energy Solution pod Wrocławiem (Notes from Poland), mogłaby zyskać, gdyby węgierski model stracił wiarygodność. Na razie nie ma jednak dowodów, że zamówienia lub inwestycje zaczęły się przesuwać.

Najważniejszej informacji wciąż brakuje: czy którykolwiek odbiorca Semcorp już ograniczył produkcję z powodu zamknięcia zakładu. Unijne rozporządzenie bateryjne (2023/1542) zaostrza wymogi środowiskowe i zasady należytej staranności dla baterii sprzedawanych w Europie. Dla Węgier testem będzie to, czy potrafią egzekwować te reguły bez podważenia tempa inwestycji, którym przyciągały zagraniczny kapitał.