Paks kupił 20 cm Dunaju

Na Dunaju Węgrzy zrobili rzecz prostą i kosztowną zarazem: zatopili dwie barki, a na dnie rzeki zbudowali tymczasowy próg, który miał podnieść poziom wody przy ujęciu elektrowni jądrowej w Paksu. Zadziałało. Do 23 sierpnia jedyna węgierska elektrownia atomowa uruchomiła cztery z ośmiu turbin, produkowała ponad 800 MW, a rząd zapowiadał powrót do pełnej mocy 2 000 MW w połowie tygodnia (Portfolio, Euronews HU). Znaczenie tej operacji widać dopiero w porównaniu z Rumunią: tam podobne prace ratunkowe przy Cernavodă, jedynej elektrowni jądrowej kraju, nie uchroniły obu reaktorów przed wyłączeniem. Inżynieria kryzysowa potrafi przywrócić margines bezpieczeństwa dla pomp. Nie potrafi zatrzymać opadającej rzeki.

Co zbudowano i dlaczego wystarczyło

Elektrownie jądrowe zużywają ogromne ilości wody rzecznej do chłodzenia pary po przejściu przez turbiny. Paks przy pełnej mocy potrzebuje około 100 m sześc. wody z Dunaju na sekundę. Gdy poziom rzeki spadł do rekordowo niskich wartości, pompy zaprojektowane do pracy na stałej głębokości przestały pobierać wystarczającą ilość wody (MVM). Operator MVM zaczął ograniczać produkcję pod koniec lipca.

12 sierpnia rząd zdecydował o dwóch działaniach. Pierwszym był próg denny, czyli niska konstrukcja na dnie rzeki, która spowalnia nurt i spiętrza wodę przy ujęciu. Drugim były dwie 80-metrowe barki przygotowane do kontrolowanego zatopienia, aby dodatkowo ograniczyć odpływ. Koszt operacji wyniósł 6,1 mld HUF (około 15 mln EUR). Dla porównania: rząd szacował, że pełne wyłączenie Paksu oznaczałoby co najmniej 50 mld HUF miesięcznie wydatków na energię zastępczą (kormany.hu, Energy Connects). Przy takiej relacji kosztów decyzja była niemal księgowa: 15 mln EUR teraz, by uniknąć dziesiątek milionów miesięcznie.

Do 22 sierpnia zbudowano 242 m progu, a łączny efekt prac podniósł poziom wody o ponad 20 cm. Pracowało siedem z ośmiu pomp chłodzących, a pobór wody zbliżył się do pełnej przepustowości (kormany.hu, MTI).

Rumuńskie ostrzeżenie

Rumunia zastosowała podobny scenariusz w Cernavodă, elektrowni, która w normalnych warunkach dostarcza około jednej piątej krajowej energii elektrycznej (World Nuclear). Ekipy wysadziły formację skalną, pogłębiały kanały i zatapiały barki, aby skierować większy przepływ Dunaju w stronę ujęcia (The Guardian, Financial Intelligence). Pierwsza interwencja podniosła poziom wody o 8 cm i dała blokowi nr 2 około dziewięciu dodatkowych dni pracy (HotNews). Potem Dunaj dalej opadał. Blok nr 2 zatrzymano 13 sierpnia. Rumunia zatwierdziła już drugi pakiet działań awaryjnych, bo pierwszy kupił czas, ale nie bezpieczeństwo (AGERPRES).

Różnicy nie tłumaczy sprawność inżynierów. Oba państwa rzuciły zasoby na ten sam problem. Na Węgrzech próg dał 20 cm tam, gdzie 20 cm wystarczyło. W Rumunii interwencje dały 8 cm tam, gdzie niedobór wciąż narastał.

Kto zapłacił, kto zarobił

Gdy Paks zbliżał się do wyłączenia, cena energii na rynku tygodniowym na Węgrzech wzrosła do około 250–263 EUR/MWh, czyli o mniej więcej 15–20% wobec poprzedniego dnia (Argus). Takie ceny szybko trafiają do odbiorców przemysłowych. Węgry podwoiły import energii, nocą sięgający około 4 GW, a rząd poprosił gospodarstwa domowe, by nie używały pralek i suszarek między 17:00 a 22:00 (Euractiv). Osobny dekret dał operatorowi sieci prawo ograniczania poboru przez dużych odbiorców przemysłowych powyżej 0,5 MW, z karą wynoszącą 200% ceny spot. Fabryki, które zignorowałyby polecenie, płaciłyby podwójną stawkę rynkową (HVG). Gospodarstwa domowe proszono. Przemysłowi nakazywano.

W Rumunii presja była jeszcze ostrzejsza. Jednego wieczoru import sięgnął 1 839 MW, pokrywając 27,4% zużycia (Curs de Guvernare). Krótkoterminowym beneficjentem okazała się Bułgaria: jej eksport wzrósł do około 32 000–33 000 MWh dziennie, gdy produkcja jądrowa u sąsiadów zniknęła z rynku (Mediapool). Słowacja, której elektrownie Mochovce i Bohunice korzystają z chłodni kominowych zamiast bezpośredniego chłodzenia wodą rzeczną, pracowała pełną mocą i korzystała z wyższych cen regionalnych (Info.sk).

Ostatnie słowo ma rzeka

Węgry uniknęły natychmiastowego kosztu zastąpienia energii z Paksu. Próg i zatopione barki kosztowały 15 mln EUR wobec strat liczonych w dziesiątkach milionów miesięcznie. Powrót elektrowni do pracy nie usuwa jednak samego ryzyka. Paks nadal pobiera wodę chłodzącą z Dunaju za pomocą pomp osadzonych na stałej głębokości, a kolejny okres niskiej wody może potrwać dłużej, niż wytrzyma rozwiązanie awaryjne. Francuski EDF planuje wydać 9 mld EUR w ciągu 15 lat na dostosowanie swojej floty jądrowej do zmian klimatu (Le Monde). Węgry zbudowały 242 m progu w jedenaście dni. W sierpniu wystarczyło. Pytanie, czy wystarczy także za rok.