Hormuz: 70 tankowców w próżni prawnej

Tankowce znów płyną przez cieśninę Ormuz. Jednego z ostatnich dni przejściem przepłynęło 70 jednostek, podczas gdy w najgorszych miesiącach konfrontacji USA z Iranem było ich mniej niż dziesięć (CNN). Zawieszenie broni na razie działa, ale nie stworzyło bezpiecznego szlaku. Iran, Stany Zjednoczone, ubezpieczyciele i armatorzy nadal inaczej rozumieją „bezpieczny tranzyt”, a Europa musi jednocześnie ubezpieczać ładunki, wysyłać okręty i brać na siebie ryzyko polityczne w cieśninie, której w praktyce nikt nie kontroluje.

Sprzeczne instrukcje, brak arbitra

Iran domaga się wcześniejszej zgody i prowadzenia statków trasą bliżej własnego wybrzeża. USA oraz zachodni ubezpieczyciele wolą korytarz po stronie Omanu, objęty amerykańską osłoną powietrzną. Armator, który zastosuje się do jednych wytycznych, może narazić się na odpowiedzialność wobec drugiej strony (Rzeczpospolita, EFN). Iran groził statkom, które przepływałyby bez pozwolenia (Omni).

Większy ruch nie oznacza jeszcze bezpiecznego ruchu. Składki za ubezpieczenie od ryzyk wojennych pozostają około osiem razy wyższe niż przed konfliktem, a duzi przewoźnicy wciąż omijają region (Business Insider Polska).

Lloyd’s Market Association podkreśla, że spadek liczby jednostek wynika z obaw o bezpieczeństwo, a nie z braku dostępnego ubezpieczenia (LMA). Polisę wojenną wciąż można kupić, ale przy wysokich składkach i niepewności dotyczącej rozminowania oraz działania portów (S&P Global). Komisja Europejska oceniła, że dostawy ropy są na razie stabilne dzięki zapasom i alternatywnym trasom, choć przepływy z Zatoki potrzebują czasu, by dotrzeć do Europy (European Commission).

Bez centrum dowodzenia

Głębszy problem Europy polega na tym, że nikt nie jest właścicielem tej misji. Szefowa unijnej dyplomacji Kaja Kallas miała mówić, że nie ma „apetytu” na rozszerzenie Aspides, czyli unijnej operacji eskortowej na Morzu Czerwonym, tak aby objęła także Ormuz (Reuters). Sekretarz generalny NATO Mark Rutte opisywał koalicję francusko-brytyjską, nie operację prowadzoną przez Sojusz (Rutte remarks). ONZ i Międzynarodowa Organizacja Morska, wyspecjalizowana agenda ONZ ds. żeglugi, koordynują bezpieczeństwo i ewakuację uwięzionych marynarzy, ale nie prowadzą eskort bojowych (UN News). Nadal nie wiadomo, kto miałby dowodzić europejską misją w Ormuzie, na jakiej podstawie prawnej by działała i kiedy okręty mogłyby użyć siły.

Państwa działają mimo tego. Duński parlament zatwierdził wysłanie około 10 osób do europejskiego wysiłku: oficerów sztabowych, operatorów dronów i tłumaczy (BT, Copenhagen Post). Holandia skierowała fregatę Zr.Ms. De Ruyter w stronę cieśniny (Defensie, Stars and Stripes). Grupa E5, czyli Francja, Niemcy, Włochy, Hiszpania i Wielka Brytania, potwierdziła gotowość udziału „gdy tylko pozwolą na to warunki” (Élysée). Są więc realne środki, realne głosowania parlamentarne i wciąż brak wspólnego mandatu.

Rumunia pokazuje, jak państwo może trafić na mapę eskalacji bez formalnego udziału w misji hormuzkiej. Po tym, jak Rutte powiedział Fox News, że Bukareszt ograniczył loty komercyjne, by zrobić miejsce dla amerykańskich samolotów tankujących, Iran oskarżył Rumunię i Włochy o współudział w „agresji” (HotNews). Rumunia zaprzeczyła, że jest stroną konfliktu, powołując się na istniejące umowy dwustronne (News.ro). Bazy i przestrzeń powietrzna mogą uczynić państwo celem, zanim parlament zagłosuje nad jakimkolwiek wysłaniem sił.

Brakująca reguła ruchu

Amerykańscy i irańscy negocjatorzy mają spotkać się 30 czerwca w Dosze na technicznych rozmowach o utrzymaniu zawieszenia broni. Nawet jeśli rozmowy się powiodą, otwarte pozostaną pytania, od których zależy faktyczna użyteczność Ormuzu. Chatham House ocenił, że rozminowanie będzie trudne i uzależnione od trwałego rozejmu (Chatham House). Publiczna mapa min nie istnieje. Żadne ramy wyznaczania tras nie zastąpiły sprzecznych instrukcji irańskich i amerykańskich. Żadnemu europejskiemu parlamentowi nie wyjaśniono, jakie ryzyko eskalacji rząd akceptuje, gdy wysyła okręty, udostępnia infrastrukturę lotniczą albo ubezpiecza ładunki płynące przez cieśninę.

Woda jest otwarta. Reguły nie są. Dopóki ktoś nie uzgodni, kto kontroluje bezpieczny tranzyt, właśnie w tej luce będzie działać Europa.