Austria samotnie odsyła do Włoch

Austria odesłała do Włoch czterech ubiegających się o azyl od czasu wejścia w życie nowych unijnych przepisów migracyjnych 12 czerwca. Pojechali pociągiem i autobusem, bez eskorty policyjnej (Die Presse, Kurier).

Cztery osoby to liczba symboliczna. Zarazem jest to cały publicznie potwierdzony bilans transferów odpowiedzialności do Włoch na podstawie rozporządzenia o zarządzaniu azylem i migracją, czyli AMMR — nowej unijnej ustawy, która zastąpiła system dubliński i ma rozstrzygać, które państwo odpowiada za rozpatrzenie wniosku azylowego. Kilka rządów twierdzi, że robi to samo. Dotychczasowe efekty pokazują jednak, że o działaniu systemu decyduje nie tyle treść przepisów, ile gotowość Włoch do współpracy administracyjnej.

Wniosków przybywa, transfery stoją

Najbardziej przejrzysty zapis urzędowy przedstawiła Komisja Europejska, czyli organ wykonawczy UE odpowiedzialny za monitorowanie stosowania przepisów. Między 12 czerwca a 7 lipca osiem państw członkowskich złożyło do Włoch 12 wniosków o transfer. Włochy odrzuciły wszystkie 12 (ocena Komisji, 2EU Brussels). Austriackie cztery transfery nastąpiły później, ale nadal są wyjątkiem, nie regułą.

Niemcy, które składają najwięcej takich wniosków, nie mają potwierdzonego zakończonego transferu od wejścia paktu w życie. Najgłośniejsza sierpniowa sprawa zakończyła się fiaskiem: 22-letnia Somalijka miała zostać przeniesiona z Norymbergi, lecz Włochy odrzuciły wniosek, a bawarska parafia zaoferowała jej azyl kościelny (Tagesschau). Ponieważ kobieta wjechała do UE pod koniec marca, przed początkiem stosowania nowych zasad, sprawa sprawdzała raczej stare procedury niż sam pakt.

Ten schemat nie pojawił się teraz. Już pod rządami rozporządzenia dublińskiego Włochy przez lata blokowały regularne powroty z Niemiec. Według Berliner Zeitung Berlin w czasie rządów Giorgii Meloni złożył około 35 000 wniosków transferowych, z czego wykonano mniej więcej 15. Dokładne dane są przedmiotem sporu, ale skala rozjazdu między wnioskami a realnymi transferami nie jest kwestionowana.

Poza Austrią i Niemcami obraz szybko traci ostrość. Finlandia wysłała Włochom zawiadomienia, ale do 21 sierpnia nie potwierdziła żadnego zakończonego transferu (Helsingin Sanomat). Biuro szwedzkiego ministra ds. migracji poinformowało, że transfery się odbyły, jednak żadna agencja nie opublikowała liczb ani dat (Euronews). Holandia ogłosiła rozpoczęcie procedury transferowej, co jest krokiem formalnym, nie dowodem wykonania (Upday NL). Francja i Hiszpania odmówiły wprost, wybierając współpracę z Rzymem zamiast presji dwustronnej (ANSA).

Zegar działa przeciw państwom wysyłającym

Rzym utrzymuje, że pakt wyzerował starsze sprawy i że liczą się wyłącznie wnioski złożone po 12 czerwca. Nie ma publicznego dokumentu prawnego, który potwierdzałby formalne umorzenie dawnych akt na gruncie prawa UE. Tę tezę należy więc traktować jako stanowisko polityczne, nie jako rozstrzygnięty stan prawny.

Państwa składające wnioski mają też problem z terminem. Zarówno stare, jak i nowe przepisy przewidują, że transfer musi nastąpić w ciągu sześciu miesięcy. Po przekroczeniu tego terminu odpowiedzialność wraca do państwa wysyłającego — zasadę tę potwierdził TSUE w wyroku Shiri. Rząd może wygrać spór prawny, a mimo to przegrać sprawę przez zwłokę.

AMMR miał rozwiązać ten problem przez wpisanie transferów w szerszy kompromis. Państwa pierwszej linii, takie jak Włochy, zachowują odpowiedzialność za osoby, które jako pierwsze wjechały na ich terytorium. W zamian pozostałe kraje UE mają pomagać przez relokację części migrantów, wpłaty do funduszu solidarnościowego albo wsparcie operacyjne (tekst AMMR). Publiczny bilans nie pokazuje jednak dotąd wyliczonej alokacji solidarnościowej dla Włoch na 2026 r., która równoważyłaby narastającą presję transferową.

Obie strony mogą powoływać się na prawo. Austria, Niemcy, Finlandia i Szwecja przedstawiają transfery jako egzekwowanie uzgodnionych reguł. Francja i Hiszpania czytają te same przepisy, ale wybierają dyplomację. Dla osób ubiegających się o azyl efekt jest ten sam: zawieszenie między administracjami, spory przed sądami krajowymi albo przeciąganie sprawy do momentu, w którym odpowiedzialność zmieni się automatycznie.

Układ sił jest czytelny. Komisja może odnotować włoskie odmowy, ale nie może wsadzić ludzi do autobusu. Punktem egzekucji jest współpraca włoskiej administracji. Cztery austriackie transfery dowodzą, że system potrafi fizycznie przenieść człowieka przez granicę. Solidarność, która miała uczynić ten układ akceptowalnym dla państw pierwszej linii, nie dała dotąd porównywalnego dowodu. Przy kolejnej ocenie Komisja, która ten kompromis zaprojektowała, powinna go pokazać.