Austria wysyła, Włochy odmawiają

Unijny pakt migracyjno-azylowy miał pokazać, że Europa potrafi egzekwować własne reguły także wtedy, gdy dotyczą one państw pod największą presją. Pierwszy test wygląda jednak skromnie: od 12 czerwca Austria odesłała do Włoch czterech osób ubiegających się o azyl, pociągiem i autobusem, z biletami opłaconymi przez austriackie władze (Kurier, la Repubblica). Bez eskorty policyjnej, bez lotów deportacyjnych, bez spektaklu. Cztery osoby w transporcie publicznym. To pierwsze potwierdzone transfery na podstawie nowych zasad, a więc sprawdzian nie tego, czy pakt działa w sprawach najprostszych, lecz czy będzie w stanie objąć przypadki sporne.

Cztery podróże, nie cztery deportacje

Transfer odpowiedzialności nie jest wydaleniem z Europy. Chodzi o przeniesienie osoby ubiegającej się o azyl z jednego państwa UE do tego, które zgodnie z unijnymi przepisami powinno rozpatrzyć jej wniosek. Najczęściej jest to kraj pierwszego wjazdu albo pierwszej rejestracji (AMMR). Wnioskodawca pozostaje więc w unijnym systemie azylowym. W tym przypadku to Włochy, jako państwo odpowiedzialne, muszą przeprowadzić procedurę.

Pakt zastąpił dawny system Dublin III rozporządzeniem o zarządzaniu azylem i migracją, znanym jako AMMR. Zmieniła się konstrukcja prawna, ale rdzeń pozostał ten sam: ciężar sprawy zwykle spada na państwo pierwszego wjazdu. Dlatego Włochy nadal są punktem największego napięcia.

Włochy przyjmują cztery osoby, blokują dwanaście

Austriackie transfery udały się, ponieważ dotyczyły wąsko zakreślonych przypadków: niedawnych przyjazdów, współpracujących wnioskodawców i akt, których Rzym nie zakwestionował. Szerszy obraz jest inny.

Między 12 czerwca a 7 lipca osiem państw członkowskich zwróciło się do Włoch o przyjęcie 12 osób na podstawie nowych reguł. Włochy odrzuciły wszystkie wnioski (Komisja Europejska, 2EU Brussels). Cztery austriackie transfery nastąpiły już po okresie objętym tą oceną. Najpewniej były to sprawy, w których Włochy nie podważyły swojej odpowiedzialności w terminach przewidzianych przez pakt, co otworzyło drogę do transferu.

Spór Rzymu dotyczy kalendarza. Włochy twierdzą, że sprawy osób, które przybyły przed 12 czerwca, były objęte wcześniejszymi uzgodnieniami politycznymi i nie powinny być otwierane na nowo według nowego systemu (Merkur). Niemcy odrzucają tę interpretację i argumentują, że od dnia wejścia paktu w życie zwykłe procedury powinny zostać wznowione (Tagesschau).

Berlin próbuje więc wymusić rozstrzygnięcie politycznie, ale na razie bez udokumentowanego efektu. W relacjach z tego okresu nie pojawił się potwierdzony przypadek skutecznego transferu z Niemiec do Włoch. To Austria faktycznie przeniosła ludzi.

O skali paktu zdecydują odmowy

Ścieżką Austrii idzie Szwajcaria. Berno zarezerwowało pierwsze loty na koniec sierpnia, zaczynając od pojedynczych spraw po 12 czerwca, dobranych tak, by nie przeciążyć systemu (Ticinonews). Mechanizm jest ten sam: wybiera się akta bez sporu, przesuwa niewielkie liczby i unika bezpośredniej konfrontacji.

Ten schemat dobrze znamy z dawnego systemu dublińskiego. Państwa północne i alpejskie chcą odsyłać ludzi na południe. Państwa pierwszej linii stawiają opór. Mechanizm solidarności w pakcie miał przerwać ten cykl: Włochy i Grecja miały otrzymać odciążenie w zamian za uznanie swojej odpowiedzialności w części spraw. Pierwsze dane wskazują, że ten układ jeszcze nie działa.

Austriackie władze nie podały, ilu przyszłych transferów się spodziewają. Włochy nie wyjaśniły, czy te cztery przypadki tworzą precedens, czy pozostają wyjątkami (Kurier, Il Sole 24 Ore).

Znaczenie ma tu łańcuch egzekwowania prawa. Komisja Europejska może oceniać zgodność działań państw z przepisami, publikować ustalenia i ostatecznie wszcząć procedurę naruszeniową, czyli narzędzie wymuszania przestrzegania prawa UE przez państwa członkowskie. Nie może jednak fizycznie zmusić państwa do przyjęcia transferu. Jeśli Włochy będą przyjmować sprawy łatwe, a odrzucać sporne, Komisja będzie musiała zdecydować, czy opór pociąga za sobą konsekwencje. Cztery transfery w dziesięć tygodni przy dwunastu odmowach sugerują, że odpowiedź już zaczyna się wyłaniać.