Austria blokuje pozwy o greenwashing wobec starych towarów

Od dziś opakowanie kawy z oznaczeniem „neutralna dla klimatu”, uzasadnianym zakupem kompensacji emisji, narusza unijne prawo konsumenckie. Dyrektywa (UE) 2024/825 obowiązuje od 27 września 2026 r. (EUR-Lex). Zakaz obejmuje także Austrię. W przypadku towarów wprowadzonych do obrotu przed tą datą Austria na trzy lata, do września 2029 r., wyłączyła możliwość wytaczania powództw cywilnych na podstawie kluczowych nowych przepisów (Austriacki Federalny Dziennik Ustaw).

Zakres zakazu

Dyrektywa określa, jak wolno sprzedawać produkty, i nie ingeruje w ich skład. Obejmuje opakowania, ekspozycje sklepowe i internetowe strony produktów (FAQ Komisji Europejskiej). Wprost zakazuje twierdzeń, że emisje związane z produktem są neutralne lub niższe dzięki ich kompensowaniu (EUR-Lex).

Przepisy ustanawia UE, a egzekwują je organy krajowe i sądy. Komisja Europejska wskazuje, że obejmują one również stare zapasy: sprzedawcy muszą skorygować oznaczenia na towarach już znajdujących się w obrocie, w razie potrzeby naklejając poprawki lub umieszczając stosowne informacje przy produktach (FAQ Komisji Europejskiej).

Osłona przed pozwami, nie przed przepisami

Austriackie wyłączenie zależy od chwili „wprowadzenia do obrotu”. To moment, w którym produkt po raz pierwszy trafia do dystrybucji lub sprzedaży. Nie decydują o nim data wydrukowania opakowania ani chwila, w której paczka trafiła na sklepową półkę (Austriacki Federalny Dziennik Ustaw). Jeśli paczka weszła do łańcucha dostaw przed dzisiejszą datą, do 2029 r. nie można dochodzić roszczeń cywilnych dotyczących jej oznaczeń na podstawie nowych przepisów.

Same przepisy nadal obowiązują, a dawne deklaracje nie stają się przez to prawdziwe. W mocy pozostaje też austriacki zakaz wprowadzającej w błąd reklamy (wytyczne WKO). Na gruncie austriackiego prawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji takie sprawy wnoszą zwykle firmy konkurencyjne i organizacje konsumenckie, a nie indywidualni klienci. To właśnie te podmioty tracą główne narzędzie prawne.

Wirtschaftskammer (WKO), austriacka izba gospodarcza i najbardziej widoczny obrońca tego rozwiązania, podaje praktyczny argument: wycofanie ze sprzedaży produktów, które nadal nadają się do użytku, albo zniszczenie zadrukowanych opakowań kosztuje i powoduje powstawanie odpadów (wytyczne WKO).

Unijne organy egzekwujące przepisy przyjęły część tego argumentu. 30 czerwca 2026 r. sieć krajowych organów ochrony konsumentów uzgodniła, że regulatorzy mogą w indywidualnych przypadkach dać firmom więcej czasu, jeśli korekta oznaczeń na starych zapasach sprawia rzeczywiste trudności (wspólne stanowisko CPC). Ten sam dokument zastrzega, że stare zapasy nie zwalniają z przestrzegania przepisów.

Na tym polega sedno sporu. Organy dopuściły elastyczne podejście: regulator ocenia każdy produkt osobno i decyduje, jak stanowczo interweniować. Austria ustanowiła natomiast generalne wyłączenie: ustawa pozbawiła określoną kategorię towarów ochrony sądowej na z góry ustalony czas. Zgoda na indywidualne ustępstwa nie oznacza poparcia dla ustawowego zakazu pozwów.

Krytycy twierdzą, że Austria przekroczyła tę granicę. Greenpeace zlecił opinię prawną Franzowi Leidenmühlerowi, badaczowi prawa UE. Jej autor wskazuje, że dyrektywa nie dopuszcza takiego wyjątku, i pyta, jak przedsiębiorcy mieliby udowodnić, kiedy ich towary trafiły na rynek (opinia prawna Greenpeace). Foodwatch przekonuje, że naklejki pozwalają skorygować mylące oznaczenia bez niszczenia opakowań (Foodwatch). Greenpeace wraz z organizacją prawa środowiskowego ÖKOBÜRO złożyły już skargę do Komisji (skarga Greenpeace).

Sąsiedzi postawili na ocenę każdej sprawy osobno

Inne kraje stanęły przed tym samym problemem starych zapasów, ale nie wprowadziły sztywnego zwolnienia. Duński Rzecznik Konsumentów poinformował 4 września, że przepisy obejmują również opakowania wyprodukowane przed datą ich wejścia w życie (Forbrugerombudsmanden). Holenderski regulator ACM zapowiada, że może uwzględniać stare zapasy w poszczególnych sprawach. Nie przewiduje ogólnego okresu karencji (ACM).

Wszystkie państwa UE zakazują już opartych na kompensowaniu emisji deklaracji o neutralności klimatycznej. Większość pozostawia regulatorom decyzję, jak rygorystycznie traktować starsze zapasy. Austria idzie dalej: na trzy lata zamyka drogę do pozwów na podstawie nowych przepisów firmom konkurencyjnym i organizacjom konsumenckim, które zwykle występują w takich sprawach (Austriacki Federalny Dziennik Ustaw).

Dokumenty potwierdzają, że unijne organy dopuściły ustępstwa w indywidualnych sprawach, a nie ustawowy zakaz pozwów (wspólne stanowisko CPC). Nie rozstrzygnięto jeszcze, czy austriackie wyłączenie narusza dyrektywę. Komisja może zakwestionować to rozwiązanie, odpowiadając na skargę i, jeśli uzna, że doszło do naruszenia, wszczynając postępowanie naruszeniowe (formalną procedurę zmuszającą państwo członkowskie do przestrzegania prawa UE). Jeśli Austria nie zastosuje się do unijnego prawa, sprawę rozstrzygnie Trybunał Sprawiedliwości UE. Następnym krokiem jest odpowiedź Komisji na skargę Greenpeace i ÖKOBÜRO.