Bałtowie protestują przeciw rosyjskiej mistyfikacji

W bałtyckiej przestrzeni informacyjnej wraca ta sama fałszywa opowieść: Łotwa, Estonia i Litwa miałyby przygotowywać masowe deportacje rosyjskojęzycznych mieszkańców. To nieprawda. Ważniejsze jest jednak to, kiedy ta teza znów zaczęła krążyć. Łotwa wchodzi w kampanię przed jesiennymi wyborami, Estonia ma głosować wiosną 2027 r. Dostępne źródła dobrze pokazują samą kampanię dezinformacyjną. Znacznie słabiej pozwalają wskazać, kto dokładnie nią steruje.

Stary zarzut, wyborczy kalendarz

Moskwa od lat oskarża państwa bałtyckie o prześladowanie rosyjskojęzycznych mniejszości. Zmieniło się opakowanie: znane motywy są dziś łączone w jedną narrację i wzmacniane wtedy, gdy zbliżają się wybory. Rządy trzech państw odrzuciły te twierdzenia. Bałtyccy dyplomaci złożyli w rosyjskim MSZ wspólny démarche, czyli formalny protest dyplomatyczny, zarzucając Moskwie dalsze fabrykowanie informacji (Lrytas). Estońskie MSZ nazwało sprawę „szeroką kampanią dezinformacyjną” i oficjalnie upomniało Rosję (ERR English). Litewski Departament Bezpieczeństwa Państwowego opisał propagandę, której celem ma być dzielenie społeczeństw według linii etnicznych oraz podważanie wiarygodności trzech państw jako sojuszników Ukrainy (Lrytas/ELTA).

Szef estońskiego wywiadu wojskowego Ants Kiviselg ocenił, że kampania ma wywołać strach przed eskalacją i osłabić zachodnie wsparcie dla Ukrainy (ERR). Łotewskie media odnotowały obieg tych samych twierdzeń o deportacjach w krajowej debacie (Puaro). Ekspert ds. bezpieczeństwa Meelis Oidsalu uznał, że wzrost aktywności „może być związany” ze zbliżającymi się wyborami. To zastrzeżenie jest istotne. Publiczne źródła potwierdzają istnienie kampanii i opisują jej treść. Nie pokazują jednak analizy sieci ani danych platform, które dowodziłyby centralnie kierowanej operacji wyborczej.

Sąsiedzi widzą własne ryzyka

Polska, Finlandia i Niemcy nie traktują tej sprawy jak lokalnego problemu bałtyckich mediów. Każde z tych państw czyta falę dezinformacji przez własne podatności. Wiceminister obrony Polski ostrzegł przed rosyjskim sabotażem i cyberatakami na infrastrukturę krytyczną (Rzeczpospolita). Szefowa fińskiej dyplomacji potępiła rosyjską kampanię wobec państw bałtyckich równolegle z pracami nad nowymi przepisami o ochronie infrastruktury (Yle). Niemcy, które rozmieszczają na Litwie stałą brygadę bojową, traktują stabilność polityczną Bałtów jako kwestię wojskową. Jeżeli wojna informacyjna utrudnia przekonanie niemieckich wyborców do trwałej obecności na wschodniej flance, Moskwa dostaje konkretny zysk (FAZ).

Europa potrafi nazwać problem. Zatrzymać go mogą prokuratorzy

Unijny i natowski zestaw narzędzi przeciw dezinformacji w okresie wyborczym jest z założenia rozdzielony. EUvsDisinfo, unijna komórka zajmująca się wskazywaniem fałszywych narracji, może je opisywać, ale nie usuwa treści ani nie ściga sieci wpływu. Akt o usługach cyfrowych, czyli unijne prawo regulujące największe platformy internetowe, nakłada na nie obowiązek oceny ryzyk wyborczych (Komisja Europejska). Nie ma jednak publicznego zapisu, które platformy przenosiły narrację o deportacjach i czy wobec tych treści podjęto działania.

Sieci stojące za takimi przekazami mogą rozbijać dopiero krajowe służby. W czerwcu łotewska VDD, czyli Państwowa Służba Bezpieczeństwa, zwróciła się do prokuratury o postawienie czterem osobom zarzutów szpiegostwa na rzecz Rosji przez prokremlowską grupę „Bałtyccy Antyfaszyści” (VDD). Estońska KAPO, wewnętrzna służba bezpieczeństwa, prowadzi równoległe działania kontrwywiadowcze. Bruksela nie zastąpi żadnej z tych spraw.

Głos, którego brakuje

W centrum tej historii znajduje się grupa, której w dostępnych materiałach prawie nie słychać: rosyjskojęzyczni mieszkańcy Łotwy i Estonii. Moskwa twierdzi, że mówi w ich imieniu. Rządy bałtyckie temu zaprzeczają. Wśród dostępnych dowodów nie pojawiły się jednak systematyczne badania opinii tych społeczności.

Pojedyncza fałszywa informacja nie musi przekonać wielu ludzi. Mechanizm działa inaczej: jeżeli Moskwa regularnie mówi jakiejś społeczności, że jest zagrożona, rośnie nieufność, a część wyborców może po prostu przestać uczestniczyć w polityce. Państwa bałtyckie ujawniły kłamstwo. Wciąż nie pokazały obywatelom dostatecznie dużo o mechanizmie, który je niesie. KAPO i VDD powinny przed wyborami opublikować raport przejrzystości: co wiedzą o strukturze operacji, co robią platformy i na jakie sygnały mają zwracać uwagę obywatele.