Pekin blokuje surowce dla firm UE

Spór o to, kto kontroluje surowce potrzebne nowoczesnej obronności, wszedł właśnie w sam środek europejskiej polityki sankcyjnej. 24 lipca, kilka godzin po przyjęciu przez UE 21. pakietu sankcji wobec Rosji, chińskie ministerstwo handlu wpisało 14 europejskich podmiotów z ośmiu państw członkowskich na listę kontroli eksportu. Chińscy dostawcy nie mogą sprzedawać im produktów podwójnego zastosowania, czyli takich, które można wykorzystać zarówno cywilnie, jak i wojskowo (MOFCOM, AP).

Symetria była celowa: 14 europejskich podmiotów za 14 firm z Chin i Hongkongu, które UE właśnie objęła sankcjami za domniemane wspieranie rosyjskiej machiny wojennej (EEAS).

Mechanizm jest prosty, a dla Europy niewygodny. UE może karać chińskie firmy za pomoc Rosji, ale Pekin może odpowiedzieć naciskiem na te ogniwa dostaw, bez których europejskie dozbrajanie pozostaje zależne od Chin.

W co uderzył Pekin

Lista nie jest przypadkowa. Znalazł się na niej Rheinmetall, największy niemiecki koncern zbrojeniowy, obok czeskiego producenta pojazdów wojskowych Tatra Trucks, polskiej spółki Vigo Photonics, wytwarzającej detektory podczerwieni, francuskiej firmy półprzewodnikowej III-V LAB, producenta dronów Cavok UAS oraz litewskiej spółki laserowej Ekspla (Politico, Xinhua).

Wspólny mianownik tych podmiotów to technologie zależne od metali ziem rzadkich, galu, germanu i fosforku indu. W każdym z tych segmentów Chiny mają silną, a miejscami dominującą pozycję w globalnym łańcuchu dostaw.

Ograniczenie ma też drugi poziom. Zakaz obejmuje również zagranicznych pośredników, jeśli mieliby przekazać firmom z listy kontrolowane produkty chińskiego pochodzenia (SCMP, Reuters). Europejska spółka nie rozwiąże więc problemu prostym zakupem przez resellera spoza Chin, jeśli sam materiał pochodzi z chińskiego źródła.

Bufory, nie rozwiązanie

Skala natychmiastowych szkód będzie różna. Tatra Trucks przekazała czeskim mediom, że nie korzysta z objętych ograniczeniami chińskich komponentów i nie spodziewa się zakłóceń produkcji (Novinky). Rheinmetall deklaruje zapasy metali ziem rzadkich na cztery do pięciu lat (Handelsblatt). Vigo Photonics przyznało, że ma ekspozycję na podłoża półprzewodnikowe, w tym fosforek indu, ale wskazało alternatywnych dostawców w Japonii i Europie oraz zapasy przekraczające rok działalności (Business Insider Polska).

To jednak amortyzatory krótkoterminowe. Mniejsze firmy są bardziej narażone, bo mają słabszą siłę zakupową i mniejsze możliwości magazynowania. Trzy francuskie podmioty z listy obejmują obszary od półprzewodników po drony, przy ekspozycji na związki galu i indu, dla których źródeł spoza Chin jest niewiele w skali przemysłowej (Euractiv).

Jeszcze bliżej surowcowego początku łańcucha znajdują się niemieckie firmy handlujące materiałami, Sindlhauser i Antraco. Właśnie tam substytucja bywa najtrudniejsza, a publicznie dostępne dane o realnych alternatywach są skąpe (VerkehrsRundschau).

Sankcyjna pętla zwrotna

Unijne sankcje wobec Rosji zaczęły działać w chińskiej pętli zwrotnej. Sam 21. pakiet przeszedł dopiero po tygodniach impasu, gdy Grecja blokowała zgodę z powodu zapisów dotyczących transportu LNG, o czym To Brief wcześniej pisało. Odpowiedź Pekinu dokłada do kolejnych rund nowe pytanie: które europejskie firmy mogą stać się następnym celem Chin?

Przyjęty pakiet nie został przez to osłabiony. Obejmuje nowe środki w energetyce, finansach i kontroli eksportu (EEAS). Trudniejsza staje się jednak polityka jego kontynuacji. Państwa członkowskie już wcześniej znajdowały się pod presją lobby żeglugowego i energetycznego. Teraz własny powód do oporu zyskują także dostawcy sektora obronnego.

Komisja Europejska przekazała czeskim mediom, że analizuje chińskie środki wspólnie z państwami członkowskimi i poszkodowanymi firmami (Seznam Zprávy). KE może jednak koordynować rozmowy, podczas gdy realny problem zakupowy spada na przedsiębiorstwa i rządy krajowe. UE nie ma dziś mechanizmu, który pomagałby firmom szybko znaleźć alternatywne źródła materiałów krytycznych dla obronności, gdy państwo trzecie odcina dostawy.

Chińska lista jest skalibrowana: wystarczająco szeroka, by pokazać zależność europejskiego dozbrajania od chińskich komponentów, i wystarczająco wąska, by zostawić miejsce na eskalację. Symetria 14 za 14 to komunikat, nie górna granica. Gdy 22. pakiet sankcji trafi na stół negocjacyjny, ekspozycja przemysłu obronnego będzie już siedzieć w tym samym pokoju co interesy żeglugi i energetyki. Publicznie Europa wciąż nie ma wspólnej odpowiedzi na sankcje, które mogą wywoływać nacisk na jej własnych dostawców zbrojeniowych.