Belgii brakuje 7,7 mld EUR

Belgijski rząd dostał od federalnego komitetu monitorującego liczbę, której nie da się już przykryć ogólnikami: do 2029 r. musi znaleźć 7,7 mld EUR, aby dotrzymać zobowiązań fiskalnych wobec Unii. Do 2031 r. kwota rośnie do 9,8 mld EUR (BRF). Minister finansów Vincent Van Peteghem wcześniej ostrzegał, że wysiłek wyniesie co najmniej 7 mld EUR (PAL). Organizacja pracodawców FEB/VBO idzie dalej: powołując się na szacunki Narodowego Banku Belgii, mówi o 14 mld EUR, jeśli deficyt ma spaść poniżej 3% PKB do 2029 r. (FEB/VBO).

Ten rozrzut jest politycznie ważniejszy niż sama arytmetyka. Skoro mowa o przedziale od 7 mld do 14 mld EUR, koalicja nie uzgodniła jeszcze, kto zapłaci rachunek: podatnicy, emeryci, administracja publiczna czy użytkownicy usług publicznych. Każda z tych ścieżek oznacza inną redystrybucję kosztów.

Reguły, które wymusiły konkretną liczbę

W 2024 r. Unia przebudowała swoje reguły fiskalne. Stary system koncentrował się głównie na jednym wskaźniku: czy roczny deficyt nie przekracza 3% PKB. Nowe ramy patrzą szerzej na tzw. ścieżkę wydatków netto, czyli limit tempa wzrostu wydatków publicznych po wyłączeniu kosztów obsługi długu i programów finansowanych z pieniędzy unijnych (European Commission, Regulation 2024/1263).

Mechanizm działa prosto. Państwo przedstawia kilkuletni plan fiskalny, Komisja Europejska ocenia jego wiarygodność, a Rada UE zatwierdza pułap wydatków. Od tego momentu nie jest to już deklaracja polityczna, lecz wiążąca ścieżka korekty.

Jeżeli rząd przekracza próg 3% PKB albo odchodzi od uzgodnionej ścieżki, Bruksela uruchamia procedurę nadmiernego deficytu. To formalny reżim naprawczy: z terminami, monitoringiem i presją na korektę. Belgia jest dziś jednym z dziewięciu państw objętych tą procedurą, obok Francji, Włoch, Austrii, Finlandii, Węgier, Polski, Rumunii i Słowacji (European Commission). Malta niedawno z niej wyszła (Brussels Times). Belgii się to nie udało.

Ten sam ścisk, inne sztuczki

Belgia wyróżnia się nie tym, że ma problem, lecz tym, że problem nazwano jedną kwotą. Większość państw pod presją fiskalną stara się tego unikać.

Najlepszym kontrastem są Niemcy. Projekt budżetu ministra finansów Larsa Klingbeila na 2027 r. przewiduje 203,7 mld EUR nowego zadłużenia (ZEIT). Berlin może pożyczać więcej m.in. dlatego, że po zmianie konstytucji wydatki obronne powyżej 1% PKB zostały wyłączone spod hamulca zadłużenia, czyli konstytucyjnego limitu nowych pożyczek federalnych. Resztę niedoboru łata się przez wykorzystanie rezerw i mniejsze transfery do funduszy ubezpieczeń społecznych (t-online).

Niemiecka presja fiskalna jest więc realna, ale nie występuje jako jedna widoczna luka. Zadłużenie i korekty rozłożono na szuflady, które Bruksela liczy według różnych reguł.

Na drugim biegunie jest Rumunia. Kraj pozostaje w procedurze nadmiernego deficytu od 2020 r., a w 2025 r. jego deficyt wyniósł 7,9% PKB (European Commission). W relacji do wielkości gospodarki problem Bukaresztu jest znacznie większy niż belgijski. Gdy państwo ma słabą zdolność do szybkiego zwiększania dochodów, korekta zwykle spada na instrumenty najprostsze administracyjnie: podatki konsumpcyjne, zamrożenie płac w sektorze publicznym i liniowe cięcia wydatków. Koszt ponoszą gospodarstwa domowe i pracownicy państwa, bo bardziej selektywne rozwiązania wymagają instytucji, których nie buduje się w jeden rok budżetowy.

Dodatkowo moment jest dla wszystkich niewygodny. UE i NATO oczekują wzrostu wydatków na obronność dokładnie wtedy, gdy reguły fiskalne wymuszają ograniczanie pozostałych wydatków.

Liczba to jeszcze nie plan

Belgia ma coś, czego brakuje wielu państwom objętym procedurą nadmiernego deficytu: widoczny cel. Ale cel nie zastępuje decyzji politycznej. 7,7 mld EUR nie mówi emerytom, czy świadczenia zostaną ograniczone. Nie mówi pacjentom, czy ucierpi ochrona zdrowia. Nie mówi regionom, czy spadną transfery z budżetu federalnego.

Inne belgijskie szacunki wahają się od 7 mld do 11 mld EUR, zależnie od założeń dotyczących wzrostu gospodarczego i stóp procentowych (Business AM). FEB/VBO przywołuje z kolei dane komitetu monitorującego, według których przy obecnym tempie wydatków potrzebne byłyby oszczędności rzędu 4,9 mld do 6,7 mld EUR (FEB/VBO).

Dziewięć rządów strefy euro mierzy się dziś z podobną arytmetyką. Żaden nie przedstawił dotąd pełnej odpowiedzi na najważniejsze pytanie: kto faktycznie poniesie koszt dostosowania. Belgia zrobiła rzecz rzadką, bo podała rachunek. Dopóki koalicja nie wskaże płatników — konkretnych podatników, emerytów i pracowników sektora publicznego — będzie to odpowiedzialność fiskalna bez politycznej treści.