Stażyści pod lupą NATO

Belgijska izba przedsądowa zdecydowała 28 lipca, że obywatelka Kanady pozostanie w areszcie na czas śledztwa w sprawie podejrzeń o szpiegostwo związane z jej stażem w wojskowym dowództwie NATO (Winnipeg Free Press, Reuters via Internazionale). Posiedzenie odbyło się za zamkniętymi drzwiami, więc do opinii publicznej nie trafiły nowe dowody. Politycznie sprawa jest jednak szersza niż los jednej stażystki: pokazuje, jak NATO kontroluje osoby, które przeszły weryfikację i znalazły się już wewnątrz systemu.

Gdzie pracowała i dlaczego to ważne

Podejrzana, opisywana jedynie jako obywatelka Kanady pochodzenia chińskiego, odbywała staż w SHAPE (Supreme Headquarters Allied Powers Europe), czyli w Naczelnym Dowództwie Sojuszniczych Sił w Europie pod Mons w Belgii. To tam decyzje polityczne NATO są przekładane na planowanie wojskowe dla całego sojuszu (Brussels Times, AP via ABC).

Jak pisało To Brief, gdy zatrzymanie ujawniono 25 lipca, pierwsze sygnały wyszły z wewnętrznych służb bezpieczeństwa SHAPE. Następnie sprawa trafiła do belgijskiego wywiadu wojskowego, a potem do federalnej prokuratury, bo szpiegostwo należy w Belgii do właściwości szczebla federalnego. Ten łańcuch reakcji jest jak dotąd najmocniejszym argumentem na rzecz systemu: alarm podniesiono wewnątrz dowództwa, a nie dopiero po ujawnieniu dokumentów za granicą.

Rzecznik SHAPE, płk Martin O’Donnell, stwierdził, że nie ma „żadnych przesłanek”, by ucierpiały gotowość operacyjna, system dowodzenia i kontroli albo bieżące zadania (Stars and Stripes, Handelsblatt). To ostrożna formuła. Brak wykrytej szkody operacyjnej nie oznacza, że nie było próby pozyskania informacji.

Luka między przepustką a dostępem

Najbardziej niewygodny element sprawy dotyczy tego, co podejrzana miała robić już po wejściu do systemu. Według belgijskiego dziennika De Standaard, który powołuje się na rzeczniczkę federalnej prokuratury Ann Lukowiak, stażystka przeszukiwała systemy informatyczne i przeglądała pliki niezwiązane z jej zadaniami (De Standaard). FAZ dodał, że miała wykazywać „nadmierną ciekawość” i wchodzić do stref, do których nie była uprawniona (FAZ).

Jeśli te informacje się potwierdzą, problem nie leżał przy bramie. Zasady staży w NATO wymagają obywatelstwa państwa członkowskiego i poświadczenia bezpieczeństwa, którego wydanie może zająć sześć do ośmiu miesięcy i zależy od kraju pochodzenia kandydata (NATO). Słabszy punkt znajduje się później: w zakresie tego, do czego może dotrzeć młodszy pracownik mający przepustkę, konto w systemie i swobodę poruszania się po budynku.

Prokuratura nie wskazała państwa, które miałoby korzystać z domniemanego szpiegostwa. Kilka redakcji odnotowało chińskie pochodzenie podejrzanej, ale jak zastrzegł Euronews Hungary, biografia nie jest dowodem atrybucji (Euronews Hungary). Belgijscy śledczy połączyli podejrzenie szpiegostwa z osobnym zarzutem dotyczącym przestępczości zorganizowanej, lecz nie wyjaśnili, o jaką grupę miałoby chodzić. Publicznie nie przedstawiono dowodów, że informacje zostały skopiowane, przekazane lub miały wartość operacyjną (Global News).

Problem przekazywania odpowiedzialności w sojuszu 32 państw

Sprawa odsłania podstawową trudność bezpieczeństwa w NATO. Jedno państwo sojusznicze sprawdza osobę. NATO przyjmuje ją do pracy lub na staż. Wielonarodowe dowództwo przyznaje dostęp zależny od zadań. Gdy podejrzenie pojawia się na terytorium Belgii, to państwo-gospodarz uruchamia reakcję karną. Każdy etap zakłada, że poprzedni zadziałał poprawnie, a liczba osób przechodzących przez sojusznicze struktury rośnie wraz z każdym nowym członkiem, kontraktem i programem stażowym.

Europejskie media zareagowały z uwagą, ale bez paniki. Niemieckie redakcje przytoczyły uspokajające stanowisko SHAPE i wskazały na nierozstrzygnięte pytanie o ewentualny chiński wątek. Media holenderskie i litewskie ograniczyły się do belgijskich ustaleń, nie przedstawiając sprawy jako natychmiastowego kryzysu bezpieczeństwa narodowego (De Telegraaf, Delfi). Ta powściągliwość też coś mówi: stolice sojusznicze widzą wagę sprawy, ale czekają na dowody, zanim wyciągną wnioski.

Belgijska prokuratura musi udowodnić przestępstwo. NATO i Kanada już teraz powinny odpowiedzieć sojusznikom na węższe pytania: jak daleko sięgał dostęp stażystki i czy sprawdzono inne osoby mające podobne uprawnienia.